Ứng dụng AI trong bài toán phát triển đội bay hàng hóa
Những ngày triển khai nghiên cứu sản phẩm Freighter (tàu bay chuyên chở hàng hóa) của Vietnam Airlines, trên bàn làm việc của chúng tôi, nhiều công cụ AI cùng hoạt động.
Công cụ thứ nhất rà soát dữ liệu khai thác nhiều năm qua, gồm sản lượng, hệ số tải, mặt bằng giá cước và tính mùa vụ trên từng đường bay. Công cụ thứ hai theo dõi tín hiệu thị trường, từ đà tăng của thương mại điện tử xuyên biên giới, dịch chuyển chuỗi cung ứng đến động thái của các hãng đối thủ. Công cụ thứ ba mô phỏng các kịch bản nhu cầu cho những năm sắp tới. Những công việc trước đây mất hàng tuần lễ, nay chỉ còn tính bằng giờ.
Nhưng khi các bảng dự báo lần lượt hiện lên, nhóm phân tích chợt dừng lại. Mỗi công cụ cho một con số khác nhau. Dữ liệu quá khứ chỉ cho biết thị trường đã đi qua những đâu, còn tương lai chịu tác động của những biến số chưa từng xuất hiện trong dữ liệu như căng thẳng địa chính trị, chính sách thuế quan, giá nhiên liệu. Phía sau những con số ấy là một quyết định liên quan đến vốn đầu tư rất lớn của doanh nghiệp nhà nước.
Chúng tôi hiểu rằng AI có thể giúp mình nhìn xa hơn, nhưng không thể thay mình lựa chọn. Tin con số nào, loại bỏ giả định nào, đánh đổi rủi ro ra sao vẫn là việc của con người và trước hết là trách nhiệm của người đảng viên.
Vận tải hàng hóa hàng không là cuộc chạy đua với thời gian và thị trường. Một lô vắc-xin, một container hải sản tươi, một kiện linh kiện điện tử đều cần được vận chuyển đúng giờ, đúng quy trình. Phát triển đội bay chuyên chở hàng hóa là hướng đi chiến lược để chủ động năng lực vận chuyển và nâng cao sức cạnh tranh. Trong hành trình ấy, AI giúp chúng tôi phân tích dữ liệu quá khứ, nắm bắt thông tin thị trường và dự báo nhu cầu nhanh hơn, rộng hơn rất nhiều.
Nhưng càng ứng dụng sâu, chúng tôi càng thấm thía một điều. Công nghệ càng thông minh thì con người càng phải có bản lĩnh. AI có thể giỏi tìm quy luật từ những gì đã xảy ra, song không tự biết đâu là lợi ích lâu dài, đâu là những định hướng chiến lược của Tổng công ty. Dữ liệu có thể thiếu, thuật toán có thể sai lệch, thông tin chiến lược có thể bị lộ. Đường bay có thể được tính toán rất chính xác, nhưng ai là người giữ hướng bay?
Vai trò tiên phong của đảng viên trong làm chủ công nghệ
Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia xác định đây là yêu cầu tất yếu để đất nước phát triển nhanh và bền vững. Điều chúng tôi tâm đắc là tinh thần xuyên suốt, công nghệ phải phục vụ con người và sự phát triển của đất nước, chứ không phải ngược lại.
Tinh thần ấy được cụ thể hóa ngay trong sinh hoạt chi bộ chúng tôi. Dưới sự lãnh đạo của đồng chí Nguyễn Phúc Điền, Bí thư Chi bộ, ứng dụng AI không được xem là việc riêng của bộ phận kỹ thuật mà là nhiệm vụ chính trị của cả chi bộ, với ba nguyên tắc.
Một là, công nghệ là công cụ, con người là chủ thể. AI cung cấp thông tin và phương án, nhưng kết luận cuối cùng thuộc về người có thẩm quyền và gắn với trách nhiệm cụ thể. Không ai được “đổ cho máy”.
Hai là, đảng viên đi trước, làm gương. Muốn đồng nghiệp tin vào cái mới, đảng viên phải học trước, làm trước. Từ những lớp tập huấn, nhóm nghiên cứu, nhiều đảng viên đã trở thành “người dẫn đường”, giúp đồng nghiệp làm quen với công cụ số.
Ba là, kiểm chứng và bảo mật. Kết quả của AI chỉ là nguồn tham khảo, phải được đối chiếu với dữ liệu thực tế, với khách hàng, với kinh nghiệm thị trường. Thông tin chiến lược của doanh nghiệp phải được giữ gìn nghiêm ngặt, không để sự tiện lợi lấn át kỷ luật.
Có lúc, anh em cũng có người băn khoăn liệu AI giỏi như vậy thì có ngày công việc của mình bị thay thế hay không. Câu hỏi ấy chính đáng và Chi bộ không né tránh. Trong một buổi sinh hoạt, đồng chí Bí thư đã chia sẻ rằng công nghệ sẽ thay đổi cách chúng ta làm việc, nhưng không thay thế được trách nhiệm, sự tận tâm và khả năng thấu hiểu thị trường, thấu hiểu khách hàng. Việc của chúng ta là học để làm chủ công nghệ, thay vì sợ nó.
Khi những đồng chí lãnh đạo giàu kinh nghiệm thị trường nghi ngờ kết quả của AI, chúng tôi, những đảng viên trẻ, có trách nhiệm đối chiếu từng con số. Khi ấy, chúng tôi hiểu rằng AI chỉ thật sự hiệu quả khi kết hợp với kinh nghiệm của người đi trước và sự nhạy bén của người đi sau. Sự gắn kết ấy có được nhờ tình đồng chí, đồng đội mà tổ chức Đảng vun đắp.
Bản lĩnh đảng viên phía sau những quyết định
Trở lại những ngày màn hình máy tính đầy những dữ liệu ấy, chúng tôi không vội chấp nhận bất kỳ kết quả nào của máy. Chúng tôi đặt các bảng dự báo cạnh nhau, tìm hiểu vì sao chúng khác nhau, đối chiếu với số liệu khai thác thực tế, trao đổi với đối tác và khách hàng lớn, rà lại từng giả định mà thuật toán đặt ra. Có những nhận định AI đưa ra rất sắc sảo, nhưng cũng có những điểm chúng tôi phải điều chỉnh.
Báo cáo cuối cùng là sự kết hợp giữa sức mạnh phân tích của công nghệ và sự thận trọng, trách nhiệm của con người, sau đó được trình lên cấp lãnh đạo xem xét. Đó mới là chuyển đổi số đúng nghĩa. Máy móc giúp chúng ta nhìn xa và nhanh hơn, còn con người giúp mỗi quyết định có trái tim và trách nhiệm. Đứng sau sự cân bằng ấy là định hướng đúng đắn của Đảng, là tổ chức chi bộ vững vàng, là người đảng viên không ngừng học hỏi mà không đánh mất bản lĩnh.
Thời đại 4.0 đang đặt ra những câu hỏi chưa từng có tiền lệ. Nhưng với chúng tôi, câu trả lời vẫn bắt đầu từ những điều giản dị như lý tưởng, trách nhiệm, tinh thần gương mẫu. AI có thể tính đường bay, nhưng giữ hướng bay là bản lĩnh của người đảng viên. Khi hai điều ấy gặp nhau dưới sự lãnh đạo của Đảng, những chiếc Freighter của Hãng hàng không Quốc gia trong tương lai sẽ không chỉ chở hàng hóa mà còn chở cả niềm tin và khát vọng vươn lên của một dân tộc.
