Một chiếc Airbus A321 đang đỗ tại cửa khởi hành. Động cơ chính đã tắt, hành khách đang lên tàu bay. Hệ thống điều hòa trong khoang khách vẫn hoạt động. Các hệ thống điện được cung cấp năng lượng. Phi công thực hiện kiểm tra trước chuyến bay trong buồng lái.
Nguồn điện và khí nén phục vụ những hoạt động này có thể đến từ một thiết bị nằm ở phần đuôi tàu bay. Đó là động cơ phụ – APU. Khi APU không hoạt động đúng lúc cần thiết, những công việc tưởng chừng đơn giản có thể trở nên phức tạp.
APU cung cấp điện và khí nén cho tàu bay
APU là một động cơ tuabin nhỏ, thường được đặt trong khoang riêng tại đuôi tàu bay và hoạt động độc lập với hai động cơ chính.

Thiết bị có hai chức năng chính. Thiết bị cung cấp điện cho các hệ thống điện trên tàu bay khi động cơ chính chưa hoạt động. APU cũng cung cấp khí nén để khởi động động cơ chính và vận hành hệ thống điều hòa không khí khi tàu bay ở mặt đất.
Khi APU không hoạt động, tàu bay phụ thuộc vào nguồn điện và khí nén từ thiết bị mặt đất. Nguồn điện mặt đất (Ground Power Unit – GPU) và xe cung cấp khí nén khởi động động cơ có thể đáp ứng nhu cầu tại những sân bay được trang bị đầy đủ.
Tuy nhiên, trong tình huống tàu bay phải chuyển hướng đến sân bay nhỏ không có GPU hay tình huống hỏng động cơ trên không cũng có thể đòi hỏi nguồn khí nén hỗ trợ. Khi đó, APU giữ vai trò quan trọng trong việc duy trì khả năng khai thác.
Tại Vietnam Airlines, APU được sử dụng trên toàn bộ đội bay, từ ATR 72 đến Airbus A321, Airbus A350 và Boeing 787. Mỗi dòng tàu bay có cấu hình APU khác nhau. VAECO thực hiện bảo dưỡng thiết bị theo lịch của nhà sản xuất.
Các hạng mục gồm kiểm tra buồng đốt, tua-bin, hệ thống dầu và hệ thống điều khiển.
Phòng ngừa cháy nổ và kiểm soát thời gian vận hành
APU là một trong những nguồn có thể gây ra các vụ cháy trên mặt đất. Thiết bị hoạt động trong khoang kín ở đuôi tàu bay. Khu vực này có nhiên liệu, dầu và nhiệt độ cao. Nếu xảy ra rò rỉ, các yếu tố trên có thể tạo điều kiện phát sinh cháy.
Hệ thống phát hiện và dập lửa APU là một trong những hệ thống an toàn quan trọng, cần được bảo dưỡng đúng hạn. Chức năng tự động tắt APU khi phát hiện cháy, áp suất dầu thấp, vượt tốc hoặc các điều kiện bất thường khác cũng phải được kiểm tra định kỳ.
Nếu chức năng tự động tắt không hoạt động đúng, đây là hạng mục nghiêm trọng trong danh mục thiết bị tối thiểu (MEL). Khả năng dừng APU ngay khi xảy ra sự cố giúp ngăn một bất thường nhỏ phát triển thành sự cố lớn.
APU cũng có giới hạn thời gian vận hành liên tục trên mặt đất. Việc để thiết bị hoạt động quá lâu làm tăng mức tiêu thụ nhiên liệu. APU tiêu thụ khoảng 100–200 lít nhiên liệu mỗi giờ. Thời gian vận hành kéo dài còn có thể khiến thiết bị mài mòn sớm hơn mức cho phép theo quy định bảo dưỡng.
Một số loại APU còn giới hạn số lần khởi động trước khi cần bảo dưỡng. Vì vậy, khi điều kiện khai thác cho phép, việc sử dụng nguồn điện mặt đất thay cho APU giúp tiết kiệm nhiên liệu, giảm hao mòn và chi phí bảo dưỡng dài hạn.

APU dự phòng trong tình huống khẩn cấp
Trong khai thác bình thường, APU thường được tắt sau khi động cơ chính khởi động và tàu bay bắt đầu lăn. Tuy nhiên, thiết bị có thể được khởi động lại khi tàu bay đang bay trong một số tình huống bất thường.
Khả năng này đặc biệt quan trọng khi xảy ra hỏng động cơ trên không kèm theo sự cố hệ thống điện, máy phát điện bị hỏng hoặc cần bổ sung nguồn điện dự phòng trong tình huống khẩn nguy. Khi đó, APU có thể cung cấp nguồn điện dự phòng cho tàu bay.
Việc khởi động APU trên không có giới hạn về độ cao và tốc độ. Không phải trong mọi điều kiện, phi công đều có thể khởi động thành công thiết bị. Vì vậy, phi công cần nắm rõ các giới hạn và thực hiện khởi động sớm nhất có thể khi xuất hiện tình huống khẩn cấp.
Tại Vietnam Airlines, sau mỗi sự cố APU hoặc trường hợp APU tắt đột ngột được ghi nhận trong nhật ký kỹ thuật, VAECO thực hiện sửa chữa theo quy trình trong tài liệu bảo dưỡng tàu bay (AMM).
Tàu bay chỉ được phép tiếp tục khai thác sau khi hoàn tất công việc theo quy định. Mọi sự cố đều cần có hành động khắc phục phù hợp. Đây là nguyên tắc bảo dưỡng phòng ngừa được áp dụng nhất quán.
APU thường chỉ được chú ý khi thiết bị không hoạt động. Đằng sau mỗi lần khởi động và vận hành ổn định là quá trình kiểm tra, bảo dưỡng kéo dài hàng trăm giờ. Sự tin cậy của hệ thống đến từ những công việc thầm lặng ấy.




















