Luồng khí phản lực nguy hiểm đến mức nào?
Hãy hình dung một buổi chiều tại sân bay, một chiếc Airbus A350 đang khởi động động cơ để chuẩn bị lăn ra đường băng. Phía sau động cơ, luồng khí thải có nhiệt độ hàng trăm độ C và tốc độ đủ sức lật một chiếc xe tải. Ở khoảng cách 50 m phía sau động cơ, vùng nguy hiểm của luồng khí phản lực không có dấu hiệu cảnh báo trực quan.
Không có màu sắc đặc trưng, không có rào chắn vật lý. Kiến thức và ý thức tuân thủ quy định là những yếu tố quan trọng giúp bảo vệ nhân viên làm việc trên sân đỗ. Luồng khí phản lực là luồng khí thải có tốc độ cao phun ra phía sau động cơ phản lực khi động cơ hoạt động. Khác với gió thông thường, luồng khí này kết hợp ba yếu tố nguy hiểm: tốc độ lớn, nhiệt độ cao và lực tác động thay đổi theo khoảng cách.
Để hình dung mức độ nguy hiểm, động cơ CFM56 trên tàu bay Airbus A321 khi hoạt động ở công suất cất cánh tạo ra luồng khí thải có tốc độ hơn 300 km/h ngay phía sau động cơ. Ở khoảng cách 60 m, luồng khí vẫn đủ sức quật ngã người trưởng thành. Ở khoảng cách 30 m, lực tác động có thể đủ để lật một xe tải nhẹ.
Nhiệt độ khí thải ngay sau động cơ có thể vượt quá 500°C, gây bỏng nghiêm trọng trong thời gian rất ngắn. Động cơ trên Airbus A350 và Boeing 787 có kích thước lớn hơn, tạo ra luồng khí phản lực mạnh hơn đáng kể.
Tại các sân bay Nội Bài và Tân Sơn Nhất, mật độ tàu bay cao cùng không gian sân đỗ hạn chế khiến luồng khí phản lực trở thành mối nguy thường trực. Nhân viên mặt đất Vietnam Airlines và các đơn vị phục vụ mặt đất được đào tạo về vùng an toàn quanh động cơ.
Nội dung đào tạo bao gồm cả thông số kỹ thuật, cách nhận diện tình huống nguy hiểm và phản ứng phù hợp. Quy trình khai thác mặt đất của Vietnam Airlines xác định rõ vùng cấm tiếp cận khi động cơ hoạt động đối với từng loại tàu bay.
Một mối nguy khác nằm ở phía trước động cơ. Khi hoạt động, động cơ phản lực tạo ra lực hút không khí mạnh, có thể cuốn người, vật thể hoặc dị vật vào bên trong nếu đứng quá gần. Vùng hút phía trước thường có bán kính từ 5 đến 10 m, tùy loại động cơ và công suất.
Đáng lưu ý, vùng hút này cũng không có dấu hiệu nhận biết trực quan. Người đứng ở khoảng cách tưởng như an toàn vẫn có thể bị hút vào động cơ khi công suất tăng. Vì vậy, tuyệt đối không tiếp cận phía trước động cơ đang quay, kể cả khi động cơ chỉ hoạt động ở chế độ không tải.
Kiểm soát nguy cơ trong quá trình khai thác mặt đất
Luồng khí phản lực có thể trở nên đặc biệt nguy hiểm trong không gian hẹp, nhất là khi một tàu bay đang được đẩy lùi trong lúc các tàu bay lân cận khởi động động cơ hoặc lăn bánh.
Khi tàu bay rời vị trí đỗ, luồng khí phản lực từ tàu bay bên cạnh có thể tác động trực tiếp đến đội ngũ đang thực hiện nhiệm vụ đẩy lùi. Vì vậy, người giám sát đầu cánh không chỉ theo dõi khoảng cách với các chướng ngại vật cố định mà còn phải liên tục quan sát hoạt động của những tàu bay xung quanh.
Nếu phát hiện nguy cơ từ luồng khí phản lực, người giám sát cần sẵn sàng yêu cầu dừng ngay quá trình đẩy lùi. Việc liên lạc liên tục giữa người giám sát đầu cánh, người điều khiển xe kéo đẩy và nhân viên điều khiển tai nghe là yêu cầu quan trọng. Đây là cơ chế cảnh báo sớm giúp đội ngũ phối hợp xử lý tình huống kịp thời.
Để kiểm soát rủi ro, nhân viên cần nắm rõ sơ đồ và quy trình áp dụng cho từng loại tàu bay, vị trí làm việc và nhiệm vụ được giao. Việc tuân thủ quy trình phải được duy trì trong toàn bộ quá trình khai thác, kể cả khi công việc diễn ra thường xuyên và quen thuộc.
Tiếp cận tàu bay đúng cách để bảo đảm an toàn
Nguyên tắc cơ bản là không đứng phía sau động cơ đang hoạt động trong vùng nguy hiểm của luồng khí phản lực. Không tiếp cận phía trước động cơ đang khởi động. Không mặc định rằng động cơ hoạt động ở chế độ không tải là an toàn. Ngay cả ở chế độ này, động cơ tàu bay thương mại vẫn có thể tạo ra luồng khí phản lực đủ sức gây nguy hiểm.
Hướng tiếp cận tàu bay an toàn nhất là từ phía ngang, theo hướng vuông góc với trục động cơ. Việc tiếp cận chỉ được thực hiện khi đã xác nhận động cơ tắt hoàn toàn hoặc đang ở trạng thái được kiểm soát. Trong mọi trường hợp, nhân viên phải phối hợp với tổ lái hoặc người có thẩm quyền kiểm soát động cơ.
Luồng khí phản lực không thể nhìn thấy bằng mắt thường, nhưng hậu quả của nó có thể rất nghiêm trọng. Tôn trọng vùng nguy hiểm của động cơ không phải là sự thận trọng thái quá. Đó là yêu cầu xuất phát từ đặc tính vật lý của luồng khí. Dù có nhiều năm kinh nghiệm hay mới làm việc trên sân đỗ, bất kỳ ai bước vào vùng nguy hiểm đều có thể phải đối mặt với những hậu quả tương tự.
