Trên các dòng tàu bay hiện đại, vật liệu composite được sử dụng rộng rãi thay cho một phần kết cấu kim loại truyền thống. Vật liệu này có trọng lượng nhẹ, độ bền cao và khả năng chống ăn mòn tốt. Tuy nhiên, hư hỏng bên trong có thể không biểu hiện rõ trên bề mặt. Đây là thách thức quan trọng trong công tác kiểm tra và bảo dưỡng tàu bay.
Vật liệu composite – ưu thế từ kết cấu nhẹ và bền
Composite dùng trong hàng không chủ yếu là vật liệu nhựa gia cường sợi carbon, gồm nhiều lớp sợi carbon liên kết với nhau bằng nhựa nền. Vật liệu này có tỷ lệ độ bền trên trọng lượng cao, góp phần giảm khối lượng kết cấu và nâng cao hiệu quả sử dụng nhiên liệu.
Trên Boeing 787, việc sử dụng rộng rãi vật liệu composite góp phần giảm trọng lượng kết cấu so với thiết kế sử dụng vật liệu truyền thống. Composite cũng có khả năng chống ăn mòn tốt và đặc tính chịu mỏi khác với kim loại.
Tuy nhiên, việc kiểm tra và sửa chữa composite đòi hỏi phương pháp chuyên biệt. Kinh nghiệm bảo dưỡng kết cấu nhôm không thể áp dụng nguyên trạng cho vật liệu này. Đội ngũ kỹ thuật VAECO cần nắm vững đặc tính vật liệu và tuân thủ tài liệu bảo dưỡng của nhà sản xuất để đánh giá chính xác tình trạng kết cấu.

Hư hỏng bên trong – nguy cơ không thể bỏ qua
Khác với nhiều dạng hư hỏng trên kết cấu kim loại, tổn thương của composite có thể lan rộng bên trong dù bề mặt bên ngoài vẫn nguyên vẹn. Vì vậy, quan sát bằng mắt thường chưa đủ để xác định đầy đủ tình trạng kết cấu.
Một dạng hư hỏng đáng chú ý là tách lớp. Hiện tượng này xảy ra khi liên kết giữa các lớp vật liệu bị phá vỡ do va đập, quá tải hoặc các tác động khác. Vùng tách lớp có thể nằm dưới bề mặt mà không để lại dấu hiệu rõ ràng. Tùy vị trí và mức độ hư hỏng, kỹ sư cần sử dụng các phương pháp kiểm tra không phá hủy, trong đó có kiểm tra siêu âm, để đánh giá tình trạng kết cấu.
Một dạng khác là nứt nhựa nền, có thể làm suy giảm liên kết giữa các thành phần vật liệu và tạo điều kiện phát triển những hư hỏng khác. Đứt sợi gia cường cũng có thể làm giảm khả năng chịu lực của kết cấu. Mức độ nghiêm trọng phụ thuộc vào vị trí, phạm vi và đặc điểm tổn thương. Do đó, mọi dấu hiệu bất thường cần được đánh giá theo quy trình kỹ thuật áp dụng.
Kiểm soát hư hỏng theo giới hạn cho phép
Trong bảo dưỡng composite, khả năng chịu đựng hư hỏng là yếu tố quan trọng để đánh giá mức độ an toàn của kết cấu khi xuất hiện tổn thương. Nhà sản xuất quy định giới hạn hư hỏng cho phép trong tài liệu sửa chữa kết cấu. Tùy theo vị trí và mức độ hư hỏng, kỹ sư có thể tiếp tục theo dõi hoặc phải thực hiện sửa chữa theo hướng dẫn. Những tổn thương vượt giới hạn cho phép cần được xử lý trước khi kết cấu tiếp tục được khai thác theo quy định.
Độ ẩm cũng là yếu tố cần được kiểm soát. Nước có thể xâm nhập qua các vị trí hư hỏng hoặc đường liên kết không kín. Trong những điều kiện nhất định, độ ẩm tích tụ và thay đổi nhiệt độ có thể làm ảnh hưởng đến tình trạng vật liệu, khiến việc phát hiện và đánh giá hư hỏng trở nên phức tạp hơn.
Tại Vietnam Airlines, VAECO thực hiện kiểm tra định kỳ và áp dụng các phương pháp phù hợp với từng khu vực kết cấu. Các phương pháp có thể bao gồm kiểm tra gõ bề mặt, kiểm tra siêu âm và kiểm tra bằng ảnh nhiệt hồng ngoại. Sau những sự kiện bất thường như hạ cánh vượt tải trọng thông thường, sét đánh hoặc va chạm với chim, tàu bay cần được kiểm tra theo hướng dẫn của nhà sản xuất và quy trình khai thác áp dụng.

Composite mang lại nhiều lợi ích về trọng lượng và hiệu quả khai thác. Tuy nhiên, đặc tính hư hỏng của vật liệu này đặt ra yêu cầu cao đối với năng lực chuyên môn và công tác kiểm tra kỹ thuật. Một bề mặt nguyên vẹn chưa đủ để khẳng định kết cấu không có hư hỏng.
Việc nhận diện đúng nguy cơ, lựa chọn phương pháp kiểm tra phù hợp và tuân thủ hướng dẫn của nhà sản xuất là những yếu tố quan trọng giúp duy trì tình trạng kỹ thuật của tàu bay. Với vật liệu composite, phát hiện sớm những tổn thương tiềm ẩn chính là một phần thiết yếu trong công tác bảo đảm an toàn khai thác.





















