Nhiều loại hàng hóa thuộc loại hàng nguy hiểm
Theo hệ thống phân loại hàng nguy hiểm của Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA DGR), chất nổ thuộc Nhóm 1. Khi nhắc đến chất nổ, nhiều người thường nghĩ đến bom và vũ khí. Tuy nhiên, phạm vi của nhóm này rộng hơn nhiều. Một số vật phẩm quen thuộc hoặc được sử dụng trong các lĩnh vực dân dụng, công nghiệp cũng thuộc diện chất nổ.
Các loại pháo hoa, từ pháo hoa trang trí đến pháo sáng cứu hộ, đều thuộc Nhóm 1. Đạn thể thao và đạn săn bắn cũng được xếp vào nhóm này. Ngoài ra, nhóm chất nổ còn bao gồm kíp nổ công nghiệp, thuốc nổ dùng trong khai thác mỏ, pháo sáng và tên lửa tín hiệu trên tàu biển. Thậm chí, bộ phận kích hoạt túi khí trên ô tô cũng thuộc diện hàng nguy hiểm này.
Sự đa dạng về chủng loại khiến việc nhận diện chất nổ chưa được khai báo trở thành thách thức trong vận chuyển hàng không. Hành khách có thể mang theo pháo hoa làm quà lưu niệm hoặc đạn săn bắn trong hành lý mà không nhận thức được đây là hàng nguy hiểm bị cấm.
Nhân viên tiếp nhận hàng hóa và lực lượng an ninh sân bay giữ vai trò quan trọng trong việc phát hiện những vật phẩm này trước khi chúng được đưa lên tàu bay.
Tại Vietnam Airlines, phần lớn chất nổ bị cấm vận chuyển trên tàu bay chở khách. Một số loại đạn thể thao có thể được phép mang trong hành lý ký gửi nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện nghiêm ngặt theo IATA DGR và quy định của Cục Hàng không Việt Nam.
Mọi trường hợp liên quan đến chất nổ, kể cả mới dừng ở mức nghi ngờ, đều phải được báo cáo ngay và chuyển cho nhân viên có thẩm quyền xử lý. Nhân viên phát hiện không được tự ý xử lý.
Sáu phân nhóm và quy tắc tương thích của chất nổ
Nhóm 1 được chia thành sáu phân nhóm dựa trên đặc tính nổ và mức độ nguy hiểm.
- Phân nhóm 1.1: Chất nổ có nguy cơ nổ hàng loạt. Toàn bộ lô hàng có thể phát nổ đồng thời. Nhóm này bao gồm TNT, thuốc nổ và nhiều loại thuốc nổ công nghiệp. Việc vận chuyển trên tàu bay chở khách và hầu hết tàu bay chở hàng đều bị cấm.
- Phân nhóm 1.2: Chất nổ không có nguy cơ nổ hàng loạt nhưng có thể tạo ra các mảnh vỡ nguy hiểm.
- Phân nhóm 1.3: Chất nổ có nguy cơ gây cháy.
- Phân nhóm 1.4: Chất nổ có mức độ nguy hiểm thấp hơn. Nhóm này bao gồm đạn thể thao và một số loại pháo hoa nhỏ được phép vận chuyển trong những điều kiện hạn chế.
- Phân nhóm 1.5: Chất nổ ít nhạy, có nguy cơ nổ hàng loạt.
- Phân nhóm 1.6: Chất nổ cực kỳ ít nhạy. Nhóm này hiếm gặp trong vận chuyển hàng không.
Bên cạnh sáu phân nhóm, chất nổ còn được phân loại theo nhóm tương thích, ký hiệu từ A đến S. Hệ thống này xác định những loại chất nổ có thể được vận chuyển cùng nhau và những loại phải tách biệt. Một số nhóm chất nổ khi tiếp xúc có thể kích hoạt phản ứng dây chuyền, tạo ra nguy cơ lớn hơn so với khi tồn tại riêng lẻ.
Trong thực tế, quy định về nhóm tương thích đặt ra yêu cầu phức tạp đối với phương án chất xếp khi có nhiều lô hàng thuộc Nhóm 1 trên cùng chuyến bay. Tình huống này ít gặp nhưng vẫn có thể xảy ra trong hoạt động vận chuyển hàng hóa phục vụ mục đích quân sự hoặc công nghiệp đặc thù.
Chú trọng nhận diện và ngăn ngừa nguy cơ mất an toàn
Đối với chất nổ, kỹ năng quan trọng nhất của nhân viên tiếp nhận hàng hóa và an ninh là nhận diện, ngăn chặn những trường hợp vận chuyển trái phép. Việc nhận diện có thể dựa trên nhiều nguồn thông tin.
Trước hết, nhân viên cần kiểm tra tờ khai của người gửi hàng và mã số UN. Các mã số từ UN 0004 đến UN 0508 thuộc phạm vi mã số của Nhóm 1. Mô tả hàng hóa như pháo hoa, đạn, pháo sáng hoặc kíp nổ cũng là những dấu hiệu cần lưu ý.
Ngoài ra, hình dạng đặc trưng của đạn dược và kíp nổ có thể được nhận diện qua hình ảnh trên màn hình soi chiếu.
Khi nghi ngờ một lô hàng có chứa chất nổ, nhân viên tuyệt đối không tự ý mở bao bì để kiểm tra. Quy trình xử lý gồm các bước: không tiếp xúc thêm với lô hàng, cô lập khu vực hoặc lô hàng theo quy trình, thông báo ngay cho người giám sát và bộ phận an ninh.
Mùa Tết và các dịp lễ hội là những thời điểm cần tăng cường cảnh giác. Tại Việt Nam, dù pháo hoa bị cấm theo quy định pháp luật, nguy cơ hành khách mang theo pháo hoa không khai báo vẫn có thể gia tăng trong dịp Tết.
Nhân viên làm thủ tục và lực lượng an ninh cần chú ý hơn trong giai đoạn này. Hệ thống soi chiếu cũng cần được vận hành với mức độ kiểm tra phù hợp đối với những hành lý có nguy cơ.
Công tác tuyên truyền tại sân bay, trên trang thông tin điện tử và ứng dụng Vietnam Airlines là một biện pháp phòng ngừa quan trọng. Khi hiểu rằng pháo hoa, kể cả loại có kích thước nhỏ, thuộc Nhóm 1 và bị cấm vận chuyển trên tàu bay theo quy định áp dụng, hành khách sẽ chủ động tránh mang theo những vật phẩm này.
Tại Vietnam Airlines, hãng triển khai các hoạt động nâng cao nhận thức về chất nổ trong hành lý trước những dịp lễ lớn như Tết, ngày 30/4 và ngày 2/9. Các hoạt động được phối hợp với lực lượng an ninh sân bay nhằm tăng cường kiểm tra trong những giai đoạn có nguy cơ cao.
Chất nổ không được phép vận chuyển không có ngưỡng số lượng được xem là an toàn. Không có lượng nhỏ nào mặc nhiên vô hại. Không có loại pháo hoa nào được miễn trừ chỉ vì mục đích giải trí. Ranh giới giữa vật phẩm được phép và bị cấm trong Nhóm 1 phải được xác định rõ ràng. Duy trì ranh giới đó là trách nhiệm của mỗi cá nhân trong chuỗi an toàn hàng không.
