Dầu động cơ và những dấu hiệu cảnh báo sớm
Trong y học, xét nghiệm máu định kỳ giúp phát hiện những thay đổi nhỏ trước khi chúng trở thành vấn đề nghiêm trọng. Công tác theo dõi mức tiêu thụ dầu trong bảo dưỡng động cơ hàng không cũng có nguyên lý tương tự.
Việc kiểm tra không đồng nghĩa với việc động cơ đang có dấu hiệu hư hỏng. Mục đích là theo dõi xu hướng tiêu thụ dầu theo thời gian. Đây là một trong những chỉ số sớm và đáng tin cậy để đánh giá tình trạng động cơ phản lực. Phát hiện kịp thời xu hướng bất thường có thể giúp ngăn ngừa hư hỏng động cơ từ rất sớm, trước hàng nghìn giờ bay.
Dầu động cơ đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng. Dầu giúp giảm ma sát giữa các bộ phận chuyển động, làm mát vòng bi và những bộ phận sinh nhiệt. Dầu cũng cuốn đi các hạt kim loại phát sinh trong quá trình mài mòn và tạo lớp màng bảo vệ, ngăn các bề mặt kim loại tiếp xúc trực tiếp.
Vì vậy, chất lượng và lượng dầu trong hệ thống ảnh hưởng trực tiếp đến độ tin cậy và tuổi thọ của động cơ.
Mỗi loại động cơ có mức tiêu thụ dầu bình thường do nhà sản xuất xác định. Mức này thường được tính bằng lít trên giờ bay hoặc lít trên chu kỳ bay. Mức tiêu thụ nằm trong giới hạn cho phép được xem là bình thường.
Nếu lượng dầu tăng đột ngột và vượt ngưỡng, động cơ cần được kiểm tra ngay. Ngay cả khi chưa vượt giới hạn, xu hướng tiêu thụ dầu tăng dần theo thời gian cũng là tín hiệu cảnh báo cần theo dõi.
Tại Vietnam Airlines, toàn bộ đội bay, từ ATR72 đến Airbus A350 và Boeing 787, đều có chương trình theo dõi mức tiêu thụ dầu theo yêu cầu của nhà sản xuất động cơ, gồm GE, CFM, Pratt & Whitney và Rolls-Royce.
Dữ liệu được ghi nhận sau mỗi chuyến bay thông qua báo cáo của phi công và nhật ký kỹ thuật. Sau đó, thông tin được đưa vào hệ thống phân tích xu hướng của Công ty TNHH MTV Kỹ thuật máy bay (VAECO) để phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường.
Đây là hoạt động bảo dưỡng dự đoán, giúp Vietnam Airlines chủ động nhận diện nguy cơ và hạn chế các sự cố động cơ bất ngờ trong khai thác.
Những nguyên nhân khiến động cơ tiêu thụ dầu tăng
Mức tiêu thụ dầu tăng không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc động cơ đang hư hỏng. Tuy nhiên, đây luôn là dấu hiệu cần được kiểm tra và xác định nguyên nhân.
Một số nguyên nhân phổ biến gồm hỏng gioăng làm kín khiến dầu rò rỉ khỏi hệ thống; rò rỉ dầu tại các điểm kết nối; dầu lọt vào buồng đốt do gioăng hư hỏng và bị đốt cháy cùng nhiên liệu; hoặc hệ thống thu hồi dầu hoạt động không hiệu quả.
Mỗi nguyên nhân có thể để lại những dấu hiệu khác nhau. Rò rỉ dầu bên ngoài thường có thể phát hiện qua quan sát trực tiếp. Dầu bị đốt cháy có thể tạo ra khói xanh hoặc trắng từ khí xả động cơ, kèm theo mùi dầu trong khoang hành khách.
Trong khi đó, gioăng làm kín bị hỏng bên trong thường không biểu hiện rõ ở bên ngoài. Trường hợp này cần được phát hiện thông qua theo dõi mức tiêu thụ dầu và kiểm tra nội soi động cơ.
Bên cạnh việc theo dõi lượng dầu tiêu thụ, phân tích mẫu dầu cũng cung cấp thông tin quan trọng về tình trạng bên trong động cơ. Hàm lượng kim loại trong dầu, như sắt, đồng, nhôm và chì, phản ánh mức độ mài mòn của các bộ phận.
Sự gia tăng đột ngột của một loại kim loại có thể chỉ ra khu vực đang xuất hiện hiện tượng mài mòn bất thường. Ví dụ, hàm lượng đồng tăng có thể là dấu hiệu vòng bi bằng đồng bị mài mòn. Hàm lượng sắt tăng có thể phản ánh tình trạng mài mòn tại các bộ phận bằng thép.
Kỹ thuật này được gọi là chương trình phân tích dầu bằng phương pháp quang phổ (SOAP) hoặc phân tích kim loại mài mòn. Đây là phương pháp đánh giá tình trạng bên trong động cơ mà không cần tháo rời các bộ phận.
Khi kết hợp với kiểm tra nội soi và theo dõi xu hướng hiệu suất, phân tích mẫu dầu trở thành một trong những công cụ hỗ trợ chẩn đoán tình trạng động cơ.
Kiểm tra và ghi nhận dầu
Kiểm tra mức dầu sau mỗi chuyến bay là một trong những công việc bảo dưỡng đơn giản nhưng có ý nghĩa quan trọng. Kỹ thuật viên sử dụng que thăm dầu hoặc thiết bị điện tử báo lượng dầu để xác định mức dầu trong hệ thống.
Kết quả kiểm tra được ghi nhận và so sánh với lần kiểm tra trước. Trên cơ sở đó, kỹ thuật viên tính toán lượng dầu tiêu thụ và cập nhật vào nhật ký kỹ thuật.
Một lần kiểm tra thiếu chính xác, một bản ghi không đầy đủ hoặc một xu hướng tăng bất thường không được báo cáo kịp thời đều có thể khiến cơ hội phát hiện sớm vấn đề bị bỏ lỡ.
Vì vậy, việc theo dõi không thể dựa vào trí nhớ hoặc ước tính. Dữ liệu cần được ghi nhận chính xác, nhất quán và phân tích có hệ thống.
Một kỹ sư VAECO từng chia sẻ: “Dầu động cơ là máu của tàu bay. Khi “máu” chảy nhiều hơn bình thường, cơ thể đang cảnh báo điều gì đó. Công việc của chúng tôi là lắng nghe cảnh báo đó trước khi quá muộn.”
Lượng dầu tiêu thụ tăng thêm 0,1 lít sau một chuyến bay có thể chưa phải con số đáng kể. Tuy nhiên, nếu xu hướng này duy trì qua 50 chuyến bay, đó là tín hiệu cần được quan tâm. Phát hiện và xử lý đúng thời điểm là yêu cầu số một để đảm bảo an toàn.
Trong khai thác hàng không, theo dõi chính xác và hành động sớm giúp tiết kiệm chi phí, thời gian, đồng thời góp phần bảo đảm an toàn bay.
