FOD là gì và vì sao cần kiểm soát?
FOD (Foreign Object Debris/Damage) là thuật ngữ dùng để chỉ các vật thể không thuộc về môi trường hoạt động bay nhưng có khả năng gây hư hỏng cho tàu bay, thiết bị mặt đất hoặc ảnh hưởng đến an toàn của nhân viên.
FOD có thể là nhiều loại vật thể khác nhau, từ các vật thể cơ học như bu lông, ốc vít, dây điện, mảnh kim loại hoặc dụng cụ bị bỏ quên; các vật thể phát sinh từ phương tiện như mảnh lốp xe, đèn vỡ, nắp két nước hay dây đai cargo; đến các vật thể tự nhiên như đá sỏi, cành cây, xác chim hoặc cát do gió lớn cuốn tới. Ngoài ra, những vật dụng cá nhân như bút, điện thoại, chìa khóa, khẩu trang hoặc các đồ dùng rơi từ túi nhân viên cũng có thể trở thành FOD nếu xuất hiện trên sân đỗ.
Những vật thể này có thể gây ra nhiều ảnh hưởng đến hoạt động khai thác như hư hỏng động cơ khi bị hút vào (FOD ingestion), ảnh hưởng đến lốp tàu bay, cảm biến, ống pitot hoặc kết cấu thân tàu. Ngoài ra, FOD cũng có thể gây mất an toàn cho nhân viên mặt đất khi bị luồng khí từ động cơ hoặc thiết bị thổi văng.
Theo ước tính của IATA và FAA, thiệt hại liên quan đến FOD đối với ngành hàng không toàn cầu lên tới hơn 4 tỷ USD mỗi năm. Điều đáng lưu ý là phần lớn các trường hợp này đều có thể được phòng ngừa nếu thực hiện tốt công tác kiểm soát FOD.
Những khu vực cần kiểm soát FOD chặt chẽ
Không phải mọi khu vực trong sân bay đều có mức độ rủi ro như nhau. Những khu vực cần kiểm soát FOD chặt chẽ bao gồm đường băng (Runway) và đường lăn (Taxiway) – nơi FOD có thể bị hút vào động cơ hoặc ảnh hưởng đến tàu bay trong quá trình cất cánh, hạ cánh và lăn bánh. Sân đỗ (Apron/Ramp) cũng là khu vực có nguy cơ cao do đồng thời diễn ra nhiều hoạt động như nạp nhiên liệu, bốc xếp hành lý, phục vụ suất ăn và bảo dưỡng, làm gia tăng khả năng phát sinh FOD.
Bên cạnh đó, khu vực gần cửa hút động cơ cần được đặc biệt lưu ý khi động cơ đang hoạt động vì bất kỳ vật thể lạ nào cũng có thể bị hút vào. Đối với khu vực cửa hàng hóa (Cargo Door Area), nơi tập trung nhiều pallet, ULD và thiết bị phục vụ, việc kiểm soát FOD cũng cần được thực hiện nghiêm ngặt nhằm hạn chế nguy cơ phát sinh vật thể lạ trong quá trình khai thác.
Trách nhiệm của mọi người trên sân đỗ
Kiểm soát FOD là trách nhiệm của tất cả những người làm việc trên sân đỗ, trong đó mỗi vị trí đều có những nhiệm vụ cụ thể. Đối với nhân viên kỹ thuật, việc thực hiện nghiêm quy trình Tool Control, kiểm đếm đầy đủ dụng cụ trước và sau khi làm việc, đồng thời báo cáo ngay khi phát hiện thiếu dụng cụ là yêu cầu bắt buộc. Nhân viên bốc xếp cần kiểm tra pallet, lưới và chốt ULD trước khi đưa lên tàu bay, đồng thời thu dọn ngay các vật thể rơi vãi trong quá trình làm việc.
Đối với nhân viên phục vụ suất ăn (catering), cần kiểm tra xe phục vụ sau khi rời tàu bay, bảo đảm không để sót vật dụng trên sân đỗ. Lái xe sân đỗ có trách nhiệm kiểm tra tình trạng phương tiện trước khi vào khu vực khai thác, đặc biệt là lốp xe và các chi tiết có nguy cơ rơi rụng. Trong khi đó, nhân viên nhiên liệu phải thu gọn đầy đủ thiết bị sau khi hoàn thành việc nạp nhiên liệu, không để nắp đậy, vòng đệm hoặc đầu nối trên sân đỗ.
Nguyên tắc quan trọng nhất là nếu phát hiện FOD, dù không phải do mình tạo ra, hãy chủ động nhặt lên và bỏ đúng nơi quy định. Đây không chỉ là một hành động hỗ trợ đồng nghiệp mà còn là trách nhiệm góp phần bảo đảm an toàn trong khai thác.
Báo cáo FOD để phòng ngừa hiệu quả hơn
Mọi trường hợp phát hiện FOD cần được báo cáo theo hệ thống báo cáo của đơn vị.
Những dữ liệu này không chỉ phục vụ công tác thống kê mà còn giúp phân tích xu hướng, như: loại FOD nào xuất hiện nhiều nhất, khu vực nào thường phát sinh FOD hoặc hoạt động nào có nguy cơ cao hơn. Trên cơ sở đó, Ban An toàn – Chất lượng có thể xây dựng các biện pháp phòng ngừa phù hợp và sát với thực tế, thay vì chỉ đưa ra những khuyến cáo chung.
Một vật thể nhỏ trên sân đỗ có thể ảnh hưởng đến hoạt động khai thác nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời. Vì vậy, chủ động nhặt bỏ FOD ngay khi phát hiện là một hành động đơn giản nhưng mang lại giá trị thiết thực, góp phần duy trì môi trường khai thác an toàn và chuyên nghiệp.
