Băng khô (Dry ice) từ lâu đã trở thành vật dụng quen thuộc trong vận chuyển thực phẩm, dược phẩm và mẫu sinh học nhờ ưu điểm nhẹ, giữ lạnh hiệu quả. Tuy nhiên, ẩn sau vẻ ngoài vô hại là một hiểm họa thầm lặng: khi thăng hoa, dry ice sinh ra khí CO2 không màu, không mùi, có thể tích tụ nhanh chóng trong khoang hàng kín và gây ngạt thở cho bất kỳ ai tiếp xúc. Vì vậy, hiểu đúng về dry ice không chỉ là kiến thức chuyên môn của nhân viên hàng hóa, mà là thông tin an toàn quan trọng mà mọi nhân sự trong ngành đều cần nắm vững.
Dry ice là gì và tại sao nguy hiểm?
Dry ice bản chất là CO2 ở trạng thái rắn tại nhiệt độ -78,5°C. Khác với nước đá thông thường, dry ice thăng hoa trực tiếp thành khí CO2 mà không tan thành chất lỏng, quá trình này diễn ra liên tục ngay cả khi hàng hóa đã đóng gói kín. Trong vận tải hàng không, nguy cơ lớn nhất là sự tích tụ CO2 trong các khoang hàng kín, đặc biệt là khoang dưới (lower deck cargo compartment). Khí CO2 ở nồng độ trên 0.5% đã gây khó thở, trên 3% gây mất ý thức và vượt 10% có thể dẫn đến tử vong chỉ trong vài phút. Do khí này không màu, không mùi, nạn nhân thường không nhận ra cho đến khi đã bị ảnh hưởng nặng. Ngoài ra, lượng khí tích tụ còn đe dọa trực tiếp đến kỹ thuật viên khi mở cửa khoang hàng sau chuyến bay dài, trong khi nhiệt độ cực thấp của dry ice có thể làm hư hỏng kết cấu sàn tàu bay nếu tiếp xúc trực tiếp mà không có lớp cách nhiệt.
Theo Quy định Hàng hóa Nguy hiểm của IATA (IATA DGR), dry ice được xếp vào Nhóm Hàng hóa Nguy hiểm Khác (Class 9 – Miscellaneous Dangerous Goods), mã số UN 1845, tên vận chuyển chính thức là Carbon Dioxide, Solid (Dry Ice) và sử dụng nhãn sọc đen trắng đặc trưng. Quy trình đóng gói tuân thủ theo Hướng dẫn PI 954, yêu cầu bao bì phải cho phép khí CO2 thoát ra ngoài để tránh tăng áp suất gây nổ, đồng thời ngăn dry ice tiếp xúc trực tiếp với sàn tàu bay.
Giới hạn số lượng và quy định vận chuyển
Quy định vận chuyển dry ice được kiểm soát chặt chẽ tùy theo mục đích sử dụng. Đối với hành khách, lượng dry ice mang theo tối đa là 2.5 kg/người trong hành lý xách tay hoặc ký gửi, phải được hãng hàng không phê duyệt và đóng gói đúng tiêu chuẩn thoát khí. Với hàng hóa thương mại, dù IATA DGR không giới hạn cụ thể số lượng tổng, nhưng các lô hàng phải tuân thủ nghiêm ngặt PI 954 và giới hạn thông gió của từng dòng tàu bay quy định trong Sổ tay Khai thác Tàu bay (Aircraft Flight Manual). Đặc biệt, mọi lô hàng dry ice đều phải được ghi rõ trong Thông báo cho Cơ trưởng (NOTOC) về số lượng và vị trí chất xếp cụ thể.
Quy trình an toàn và xử lý khẩn cấp
Khi thao tác với dry ice, nhân viên xử lý hàng hóa và kỹ thuật viên bắt buộc phải sử dụng găng tay cách nhiệt (tránh bị bỏng lạnh tức thì), kính bảo hộ, cùng mặt nạ hoặc máy đo CO2 cá nhân khi vào không gian kín. Sau chuyến bay có vận chuyển dry ice, khoang hàng phải được thông gió ít nhất vài phút trước khi nhân viên tiếp cận. Trong quá trình chất xếp, không nên xếp kiện quá cao vì bao bì sẽ co lại khi dry ice thăng hoa làm giảm độ vững chắc; tuyệt đối không đặt dry ice trong không gian kín hoàn toàn như kho lạnh hay xe tải kín, và dry ice thừa phải để thăng hoa tự nhiên ở nơi thoáng khí ngoài trời.
Mọi nhân viên cần thuộc lòng các dấu hiệu ngộ độc CO2: mức độ nhẹ (0.5 – 3%) gây đau đầu, chóng mặt, thở nhanh; trung bình (3 – 5%) gây mất phương hướng, yếu cơ; nặng (>5%) dẫn đến co giật và mất ý thức. Khi phát hiện sự cố, hãy lập tức đưa nạn nhân ra khu vực thoáng khí, đặt tư thế hồi phục và gọi cấp cứu. Lưu ý quan trọng là tuyệt đối không tự ý một mình lao vào khu vực có nồng độ CO2 cao để cứu người nếu không có thiết bị bảo hộ chuyên dụng.
Tại Vietnam Airlines, việc kiểm soát và vận chuyển dry ice luôn được đặt dưới hệ thống giám sát an toàn nghiêm ngặt nhất ở từng mắt xích vận hành. Ngay từ khâu tiếp nhận hàng hóa thương mại hay phê duyệt hành lý ký gửi của hành khách, lực lượng phục vụ mặt đất đều thực hiện kiểm tra kỹ lưỡng định mức trọng lượng, tiêu chuẩn bao bì thoát khí và dán nhãn Class 9 theo đúng quy chuẩn IATA DGR. Toàn bộ thông số về số lượng và vị trí chất xếp dry ice trên máy bay đều được tính toán chính xác dựa trên năng lực thông gió của từng dòng tàu bay như Boeing 787 hay Airbus A350, đồng thời bắt buộc phải thể hiện minh bạch trong Thông báo cho Cơ trưởng (NOTOC). Bên cạnh đó, đội ngũ kỹ thuật và nhân viên bốc xếp được huấn luyện định kỳ về quy trình thông gió khoang hàng trước khi tiếp cận, trang bị đầy đủ dụng cụ bảo hộ chuyên dụng và tuyệt đối tuân thủ nguyên tắc không thỏa hiệp. Chính tinh thần kỷ luật thép và sự phối hợp nhịp nhàng này đã giúp Vietnam Airlines duy trì chỉ số an toàn tuyệt đối trên mọi hành trình vươn tầm thế giới.
Dry ice là hàng hóa nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và vận chuyển an toàn nếu mọi người tuân thủ đúng quy trình. Không mùi, không màu và không cảnh báo – nhưng hậu quả của sự chủ quan là rất thật. Nắm vững quy định hôm nay chính là bảo vệ đồng nghiệp, bản thân và hành khách trên mỗi chuyến bay ngày mai.
