“Với ngành hàng không, đừng bao giờ chờ có sự cố mới đi tìm nguyên nhân”. Từ bài học ấy, công tác kiểm tra, giám sát ở Đảng bộ Tổng công ty Hàng không Việt Nam đang từng bước chuyển từ việc phát hiện, xử lý sai phạm sang chủ động giám sát, cảnh báo rủi ro từ sớm, từ xa. Đó cũng là tinh thần chỉ đạo xuyên suốt từ Đảng ủy Chính phủ, Đảng ủy Bộ Tài chính, Đảng ủy Tổng công ty Hàng không Việt Nam đến Chi bộ Ban Kiểm toán Nội bộ, nơi chúng tôi sinh hoạt.
Hộp đen lặng lẽ ghi lại từng thông số của chuyến bay và thường được phân tích khi xảy ra sự cố cần điều tra. Nó giúp trả lời câu hỏi “vì sao đã xảy ra?” nhưng không trực tiếp ngăn ngừa được sự cố. Radar thì ngược lại, liên tục theo dõi hoạt động bay, giúp người điều hành nhận diện những nguy cơ có thể phát sinh để kịp thời đưa ra cảnh báo.
Chúng tôi liên tưởng đến hai hình ảnh ấy khi nghiên cứu các văn bản về công tác kiểm tra, giám sát của Đảng. Kiểm tra khi đã có dấu hiệu vi phạm giống như việc phân tích dữ liệu từ hộp đen sau sự cố: cần thiết, nghiêm minh nhưng chủ yếu nhằm làm rõ những vấn đề đã phát sinh. Trong khi đó, yêu cầu đổi mới công tác giám sát đặt trọng tâm vào việc theo dõi thường xuyên, khai thác dữ liệu và nhận diện rủi ro ngay từ những dấu hiệu ban đầu.
Cách tiếp cận này cũng gợi cho chúng tôi nhiều suy nghĩ khi đọc tuyến bài “Khi Nghị quyết soi đường cho những cánh bay” được đăng tải trên báo chí thời gian gần đây.
Từ nghị quyết đến yêu cầu đổi mới công tác giám sát
Năm 2026, năm đầu thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV, Ban Tổ chức Trung ương nhấn mạnh yêu cầu đổi mới kiểm tra, giám sát theo hướng “mang tính hệ thống, đồng bộ, liên thông, dựa trên dữ liệu, có chiều sâu chiến lược”; chú trọng tự kiểm tra của tổ chức đảng và vai trò chi bộ; “thượng tôn pháp luật nhưng nhân văn”.
Những yêu cầu ấy có nhiều điểm tương đồng với nguyên tắc vận hành của một hệ thống radar: hoạt động thường xuyên, bảo đảm sự kết nối thông tin giữa các bộ phận, đưa ra cảnh báo trên cơ sở dữ liệu thay vì chỉ dựa vào nhận định chủ quan.
Trong tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc” (1947), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: một chính sách đúng thành công hay thất bại là do cách tổ chức công việc, cách lựa chọn cán bộ và “do nơi kiểm soát”. Lời dạy ấy tiếp tục có ý nghĩa đối với công tác kiểm tra, giám sát hiện nay, nhất là khi phương thức quản lý và công nghệ đang thay đổi nhanh chóng.
Đảng ủy Bộ Tài chính đã cụ thể hóa định hướng này trong Chương trình hành động số 10-CTr/ĐUBTC, với yêu cầu “giám sát phải mở rộng”, “kiểm tra phải có trọng tâm, trọng điểm”; lấy phòng ngừa làm chính, theo dõi việc khắc phục sau kiểm tra và đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác kiểm tra Đảng.
Kế hoạch số 47-KH/ĐU ngày 7/10/2026 của Đảng ủy Bộ Tài chính đặt ra yêu cầu xây dựng dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống”, số hóa hồ sơ đảng viên trước ngày 31/12/2026 và ứng dụng trí tuệ nhân tạo có kiểm soát trong cảnh báo, dự báo vào năm 2029.
Tại Đảng ủy Tổng công ty Hàng không Việt Nam, những định hướng trên được cụ thể hóa phù hợp với đặc thù của doanh nghiệp hàng không quốc gia có quy mô khai thác lớn, bình quân hơn 440 chuyến bay mỗi ngày.
Dưới sự chỉ đạo của đồng chí Đặng Ngọc Hòa, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Chương trình hành động số 670-CTr/ĐUTCT ngày 2/6/2026 của Đảng ủy Tổng công ty, thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Bộ Tài chính lần thứ I, đặt ra yêu cầu 100% cấp ủy xây dựng chương trình kiểm tra, giám sát toàn khóa và hằng năm; tập trung kiểm tra những lĩnh vực dễ phát sinh sai phạm.
Chương trình đồng thời nhấn mạnh phương thức lãnh đạo “thông qua mục tiêu, kế hoạch, dữ liệu và kết quả cụ thể”, gắn với các mục tiêu xóa lỗ lũy kế, khắc phục tình trạng âm vốn chủ sở hữu và trở thành hãng hàng không 5 sao toàn diện vào năm 2030.
Khi chi bộ chủ động giám sát từ dữ liệu
Chi bộ Ban Kiểm toán Nội bộ thực hiện nhiệm vụ chính trị gắn với sứ mệnh bảo đảm và nâng cao giá trị của Vietnam Airlines. Tinh thần ấy được cụ thể hóa qua Kế hoạch số 82/CV/CB/KTNB ngày 10/1/2026 về công tác kiểm tra, giám sát năm 2026; Kế hoạch số 143/CV/CB-KTNB ngày 29/7/2026 về kiểm tra, giám sát nhiệm kỳ 2025–2030; Chương trình hành động số 142/CV/CB-KTNB ngày 29/7/2026.
Các văn bản đã cụ thể hóa nhiệm vụ thành những chỉ tiêu và hoạt động giám sát, trong đó có giám sát thường xuyên 100% đảng viên; kiểm tra 7 đảng viên và giám sát chuyên đề 7 đảng viên trong nhiệm kỳ. Việc đánh giá, kiểm tra và giám sát thực hiện được lồng ghép trong các nghị quyết của Chi bộ.
Qua đó, công tác kiểm tra, giám sát trở thành hoạt động thường xuyên của tổ chức đảng, đề cao tinh thần tự kiểm tra, tự đánh giá và kịp thời chấn chỉnh những hạn chế trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Chi bộ đã lãnh đạo, chỉ đạo đơn vị hoàn thành kế hoạch kiểm toán nội bộ hằng năm, tư vấn hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ, theo dõi việc khắc phục kết luận của các đoàn thanh tra, kiểm tra, kiểm toán.
Những đảng viên làm Kiểm soát viên tại các doanh nghiệp có vốn góp tiếp tục thực hiện nhiệm vụ giám sát theo chức trách tại từng đơn vị. Đồng thời, Ban Kiểm toán Nội bộ sẵn sàng phối hợp, tham gia thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, giám sát khi Ủy ban Kiểm tra và Ban Thường vụ Đảng ủy Tổng công ty yêu cầu.
Với người làm kiểm toán, con số không bao giờ chỉ là con số. Một khoản chi tăng bất thường, một hợp đồng ký sát ngày cuối quý, một tiến độ lặp lại cùng một lời hứa qua nhiều kỳ báo cáo đều là những dấu hiệu cần được xem xét, phân tích kỹ lưỡng.
Chúng tôi học cách đặt câu hỏi trên cơ sở dữ liệu, đánh giá sự việc khách quan, tránh đưa ra nhận định vội vàng về con người. Công tác kiểm tra, giám sát của Đảng cũng cần kết hợp sự chặt chẽ trong đánh giá với tinh thần xây dựng, thấu hiểu những khó khăn thực tế của tập thể và cá nhân được kiểm tra.
Giám sát thực chất để nhận diện rủi ro từ sớm
Trong quý IV/2025, cấp ủy các cấp trong Đảng bộ Tổng công ty Hàng không Việt Nam đã kiểm tra 27 tổ chức đảng, 550 đảng viên; giám sát chuyên đề 7 tổ chức đảng, 132 đảng viên; chưa phát hiện tổ chức đảng, đảng viên vi phạm.
Kết quả này phản ánh những nỗ lực trong công tác kiểm tra, giám sát của toàn Đảng bộ, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục nâng cao chất lượng, hiệu quả giám sát trong giai đoạn mới.
Nghề kiểm toán dạy chúng tôi rằng kết luận “không phát hiện sai sót trọng yếu” chỉ có giá trị khi cuộc kiểm toán đã xem xét đầy đủ các lĩnh vực có nguy cơ rủi ro cao. Không phát hiện vi phạm là kết quả đáng ghi nhận, nhưng chưa đồng nghĩa với việc mọi nguy cơ đều đã được nhận diện. Người làm công tác kiểm tra, giám sát vì thế cần thường xuyên rà soát phạm vi, phương pháp và chất lượng giám sát để tránh bỏ sót những vấn đề tiềm ẩn.
Hiện nay, Tổng công ty đang triển khai và chuẩn bị những quyết định đầu tư, phát triển quan trọng, gồm các dự án tại Cảng hàng không quốc tế Long Thành, phát triển đội tàu bay giai đoạn 2025–2035, thành lập hãng hàng không LCC và mục tiêu đạt tiêu chuẩn hãng hàng không 5 sao Skytrax vào năm 2030.
Đây là những cơ hội phát triển, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác quản trị, kiểm tra và giám sát, gắn với tinh thần Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước, đặc biệt là yêu cầu về minh bạch, trách nhiệm giải trình và phòng, chống thất thoát, lãng phí.
Chương trình của Chi bộ Ban Kiểm toán Nội bộ đặt chỉ tiêu không có đảng viên vi phạm bị kỷ luật trong cả nhiệm kỳ. Để đạt được mục tiêu này, điều quan trọng là phát huy hiệu quả phòng ngừa, kịp thời nhận diện và khắc phục hạn chế, thay vì chỉ chú trọng kết quả không phát sinh vi phạm.
Bên cạnh chỉ tiêu “không vi phạm”, có thể nghiên cứu bổ sung những chỉ báo đánh giá quá trình, như số lượng rủi ro được cảnh báo sớm, tỷ lệ kiến nghị được khắc phục đúng hạn, những thiếu sót do tổ chức đảng chủ động phát hiện và tự sửa chữa.
Kiểm tra, giám sát để khuyến khích đổi mới
Kiểm soát viên không lưu không cầm cần lái, nhưng góp phần bảo đảm hoạt động bay an toàn thông qua việc điều hành, hướng dẫn và duy trì khoảng cách giữa các tàu bay. Tổ chức đảng trong doanh nghiệp cũng vậy: thực hiện vai trò lãnh đạo, định hướng, kiểm tra, giám sát nhưng không làm thay nhiệm vụ chuyên môn.
Ủy ban Kiểm tra, Ban Kiểm toán Nội bộ, Ban Kiểm soát và Kiểm soát viên có chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền khác nhau. Tuy nhiên, nếu thiếu cơ chế phối hợp, trao đổi thông tin phù hợp, một số dấu hiệu rủi ro có thể chưa được nhận diện và xử lý kịp thời.
Vì vậy, điều cần thiết là tăng cường kết nối, phát huy hiệu quả phối hợp giữa các bộ phận trên cơ sở bảo đảm đúng chức năng, thẩm quyền và yêu cầu bảo mật thông tin, phù hợp với định hướng huy động sức mạnh tổng hợp của bộ máy chuyên môn mà Đảng ủy Bộ Tài chính đã đặt ra.
Công tác kiểm tra, giám sát cũng đặt ra một vấn đề cần quan tâm: Làm thế nào để bảo đảm kỷ luật, kỷ cương mà vẫn khuyến khích cán bộ chủ động, sáng tạo và dám chịu trách nhiệm?
Đêm 28/6/2026, khi chuyến bay VN66 cất cánh thực hiện nhiệm vụ cứu hộ tại Venezuela, giấy phép cho các chặng bay tiếp theo vẫn đang được khẩn trương hoàn tất. Lãnh đạo Hãng đã quyết định triển khai chuyến bay để kịp thời thực hiện nhiệm vụ cứu trợ nhân dân nước bạn và chuyến bay đã hoàn thành trọn vẹn.
Tình huống này cho thấy trong thực tiễn điều hành có những quyết định cần được đưa ra trong điều kiện thời gian gấp rút, đòi hỏi sự chủ động, trách nhiệm và khả năng kiểm soát rủi ro.
Nghị quyết số 37-NQ/ĐUTCT khuyến khích “chấp nhận rủi ro có kiểm soát” và bảo vệ người dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.
Công tác kiểm tra, giám sát vì thế cần đánh giá đầy đủ bối cảnh, động cơ, quá trình thực hiện và mức độ tuân thủ quy định, phân biệt hành vi sai phạm vì vụ lợi với những rủi ro khách quan phát sinh trong quá trình đổi mới, sáng tạo.
Ngành hàng không còn cho thấy giá trị của việc chủ động báo cáo, nhận diện và khắc phục sai sót trong văn hóa an toàn. Một sai sót được phát hiện, báo cáo kịp thời sẽ tạo điều kiện để tổ chức có biện pháp xử lý, ngăn ngừa nguy cơ tái diễn.
Nếu công tác kiểm tra, giám sát của Đảng khuyến khích và ghi nhận tinh thần chủ động phát hiện, tự khắc phục hạn chế, việc tự kiểm tra sẽ dần trở thành thói quen trong hoạt động của mỗi tổ chức đảng, thay vì chỉ được thực hiện để đáp ứng yêu cầu về thủ tục.
Kiểm tra phải gắn với khắc phục và phòng ngừa
Một cuộc kiểm tra kết thúc bằng bản kết luận mới hoàn thành một phần nhiệm vụ. Điều quan trọng tiếp theo là các kiến nghị có được thực hiện, những hạn chế có được khắc phục và bài học kinh nghiệm có được chuyển hóa thành quy trình để ngăn ngừa tái diễn hay không.
Sau chuyến bay tới Venezuela, đồng chí Lê Hồng Hà, Phó Bí thư Đảng ủy, Tổng Giám đốc Tổng công ty Hàng không Việt Nam, đã nhấn mạnh: “Kinh nghiệm phải được tổng kết thành quy trình, để hệ thống không phụ thuộc vào sự xoay xở của từng cá nhân”.
Tinh thần ấy cũng có thể vận dụng vào công tác kiểm tra, giám sát: mỗi kết luận cần gắn với trách nhiệm thực hiện, thời hạn khắc phục và cơ chế theo dõi kết quả.
Từ thực tiễn công tác, chúng tôi đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kiểm tra, giám sát tại Đảng bộ Tổng công ty.
Thứ nhất, xây dựng bản đồ rủi ro trong công tác kiểm tra, giám sát. Xác định và cập nhật định kỳ các lĩnh vực dễ phát sinh sai phạm, làm cơ sở lựa chọn nội dung, đối tượng kiểm tra có trọng tâm, trọng điểm, thay vì phân bổ nguồn lực dàn trải.
Thứ hai, tăng cường cơ chế phối hợp và trao đổi thông tin. Xây dựng quy chế trao đổi thông tin giữa Cơ quan Ủy ban Kiểm tra, Ban Kiểm toán Nội bộ và Ban Kiểm soát, bảo đảm đúng thẩm quyền, chức năng và yêu cầu bảo mật.
Thứ ba, nâng cao chất lượng dữ liệu phục vụ kiểm tra, giám sát. Từng bước số hóa công tác theo dõi kết luận, kiến nghị kiểm tra, đồng thời nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo có kiểm soát theo lộ trình đến năm 2029.
Thứ tư, bổ sung các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả giám sát. Bên cạnh kết quả kiểm tra, cần quan tâm đến tỷ lệ kiến nghị được khắc phục đúng hạn, số lượng rủi ro được cảnh báo sớm và hiệu quả tự phát hiện, tự sửa chữa hạn chế của tổ chức đảng.
Thứ năm, tăng cường theo dõi sau kiểm tra. Mỗi kết luận cần xác định rõ đơn vị, cá nhân chịu trách nhiệm, thời hạn hoàn thành và phương thức kiểm tra lại kết quả khắc phục.
Năm 1957, trên chuyến bay đưa Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm quê, Người đã căn dặn tổ bay phải cố gắng học tập, nắm vững khoa học kỹ thuật, theo hồi ức của cán bộ Đoàn bay 919.
Gần bảy mươi năm sau, lời dặn ấy vẫn mang ý nghĩa thiết thực đối với những người làm công tác kiểm tra, giám sát: không ngừng học hỏi, nâng cao năng lực chuyên môn, làm chủ công nghệ và phương pháp quản lý mới.
Kiểm tra, giám sát cần nghiêm minh nhưng cũng phải khách quan, thấu đáo; bảo đảm kỷ luật, kỷ cương đồng thời tạo điều kiện để cán bộ, đảng viên chủ động đổi mới và thực hiện tốt nhiệm vụ.
Hộp đen vẫn là thiết bị quan trọng giúp lưu giữ dữ liệu phục vụ phân tích, điều tra sự cố hàng không. Radar tiếp tục giữ vai trò theo dõi, nhận diện và cảnh báo nguy cơ trong hoạt động bay.
Từ hai hình ảnh ấy, chúng tôi kỳ vọng công tác kiểm tra, giám sát tại Đảng bộ Tổng công ty Hàng không Việt Nam ngày càng phát huy hiệu quả phòng ngừa, chủ động nhận diện rủi ro, kịp thời chấn chỉnh những hạn chế ngay từ cơ sở. Đó cũng là cách góp phần xây dựng tổ chức đảng trong sạch, vững mạnh, tạo nền tảng để Vietnam Airlines phát triển an toàn, hiệu quả và bền vững.
