Sét đánh tàu bay không phải hiện tượng hiếm gặp
Theo các nghiên cứu được NASA và ngành hàng không sử dụng rộng rãi, tàu bay thương mại trung bình có thể gặp sét đánh khoảng một lần mỗi năm. Tàu bay hiện đại được thiết kế để chịu được những cú sét thông thường. Hệ thống bonding và grounding giúp dẫn dòng điện qua kết cấu tàu bay và thoát ra ngoài, hạn chế ảnh hưởng đến hành khách cũng như các hệ thống quan trọng.
Tuy nhiên, “có khả năng chịu sét” không đồng nghĩa với việc tàu bay có thể tiếp tục khai thác mà không cần kiểm tra.
Trên các đường bay của Vietnam Airlines, đặc biệt tại khu vực nhiệt đới thường xuyên xuất hiện dông, lightning strike (sét đánh) là tình huống mà tổ lái và lực lượng kỹ thuật phải luôn sẵn sàng xử lý. Hằng năm, VAECO thực hiện nhiều lượt kiểm tra tàu bay sau khi có báo cáo sét đánh hoặc nghi ngờ sét đánh.
Dòng điện đi qua tàu bay như thế nào?
Khi sét chạm vào tàu bay, dòng điện đi vào tại một điểm trên bề mặt, di chuyển qua kết cấu dẫn điện rồi thoát ra ở một vị trí khác. Các điểm vào và điểm ra có thể để lại những dấu vết nhỏ như vết cháy, xém hoặc biến đổi trên bề mặt.
Với tàu bay sử dụng kết cấu kim loại, thân và cánh tạo thành đường dẫn điện tương đối tốt. Trong khi đó, các dòng tàu bay hiện đại sử dụng nhiều vật liệu composite như Boeing 787 hay Airbus A350 đòi hỏi giải pháp bảo vệ riêng. Các lớp lưới dẫn điện, trong đó có lưới đồng, được tích hợp vào kết cấu composite để tạo đường dẫn cho dòng điện.
Đây cũng là một trong những lý do việc kiểm tra sau sét đánh cần được thực hiện kỹ lưỡng. Một điểm bất thường nhỏ trên bề mặt không phải lúc nào cũng phản ánh đầy đủ tình trạng bên trong kết cấu. Với composite, một số hư hỏng có thể nằm dưới bề mặt và không thể phát hiện bằng mắt thường.
Khi phi công báo cáo, quy trình lập tức bắt đầu
Ngay khi tổ lái báo cáo lightning strike hoặc suspected lightning strike, tàu bay được đưa vào diện kiểm tra theo quy định kỹ thuật của từng loại tàu bay trước khi thực hiện chuyến bay tiếp theo.
Các kỹ sư bắt đầu bằng việc kiểm tra trực quan toàn bộ bề mặt để xác định điểm sét đi vào và thoát ra. Những khu vực có dấu hiệu cháy, xém hoặc bất thường sẽ được kiểm tra sâu hơn.
Với tàu bay composite, các phương pháp kiểm tra không phá hủy (NDT) có thể được sử dụng để phát hiện những hư hỏng bên trong mà mắt thường không thể nhận biết.
Tiếp đó là kiểm tra các hệ thống điện, điện tử và các đường liên kết bonding. Những thiết bị bên ngoài như ống Pitot, static ports, cảm biến góc tấn cũng được chú ý bởi đây là các bộ phận có thể chịu tác động trực tiếp khi xảy ra sét đánh. Đội ngũ kỹ thuật VAECO được đào tạo và thực hiện công tác kiểm tra theo tài liệu kỹ thuật của nhà sản xuất Boeing, Airbus và quy định bảo dưỡng áp dụng cho từng loại tàu bay.
Avionics: những ảnh hưởng không dễ nhận biết
Avionics (hệ thống điện tử hàng không) là một phần quan trọng của quá trình kiểm tra. Không phải mọi ảnh hưởng của sét đều xuất hiện ngay sau sự cố. Một số thiết bị bảo vệ quá áp có thể đã phải hấp thụ một lượng năng lượng lớn nhưng vẫn hoạt động bình thường trong lần kiểm tra ban đầu.
Vì vậy, kiểm tra sau lightning strike không chỉ đơn giản là bật hệ thống và xác nhận thiết bị vẫn hoạt động. Kỹ sư phải thực hiện các bước kiểm tra theo đúng tài liệu bảo dưỡng của nhà sản xuất, đánh giá cả chức năng của thiết bị và tính toàn vẹn của hệ thống bảo vệ.
Một chuyến bay có thể chỉ mất vài giây để đi qua một tia sét. Nhưng với lực lượng kỹ thuật, đó có thể là điểm bắt đầu của hàng loạt bước kiểm tra trước khi tàu bay được phép tiếp tục hành trình.
Điều hành hàng không an toàn không có chỗ cho suy đoán. Một dấu hiệu nhỏ, một nghi ngờ chưa được xác nhận cũng đủ để kích hoạt quy trình. Bởi phía sau mỗi lần kiểm tra đầy đủ không chỉ là sự an toàn của một chuyến bay, mà còn là sự an toàn của những chuyến bay tiếp theo.
