Không phải mọi đám cháy đều giống nhau
Mỗi ngày, hàng triệu thiết bị điện tử được mang lên máy bay trên khắp thế giới. Bên trong những chiếc điện thoại, máy tính bảng, laptop hay pin sạc dự phòng là các viên pin lithium – loại pin có mật độ năng lượng cao, kích thước nhỏ gọn và được sử dụng phổ biến trong cuộc sống hiện đại.
Tuy nhiên, nếu bị va đập, hư hỏng, quá nhiệt hoặc chập mạch, pin lithium có thể xảy ra hiện tượng thermal runaway(phản ứng nhiệt mất kiểm soát). Khi đó, nhiệt độ bên trong pin tăng nhanh, tạo ra phản ứng dây chuyền rất khó dừng lại, dẫn đến cháy hoặc thậm chí phát nổ.
Điểm đáng lo ngại là nhiệt độ khi pin lithium cháy có thể vượt 600°C, cao hơn nhiều so với khả năng xử lý của các loại bình chữa cháy thông thường. Quá trình cháy còn sinh ra nhiều khí độc như hydrogen fluoride (HF), gây nguy hiểm cho hành khách và tổ bay ngay cả khi ngọn lửa đã được khống chế.
Đặc biệt, pin lithium có nguy cơ tái bùng cháy sau khi ngọn lửa ban đầu đã được dập tắt. Vì vậy, việc theo dõi liên tục sau sự cố là yêu cầu bắt buộc trong khai thác hàng không.
Pin lithium được phân loại như thế nào?
Theo Quy định vận chuyển hàng nguy hiểm của Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA DGR), pin lithium được chia thành hai nhóm chính.
Pin lithium kim loại (Lithium Metal Battery) thường sử dụng trong đồng hồ, máy trợ thính hoặc một số thiết bị y tế, được phân loại theo mã UN3090 và UN3091.
Trong khi đó, pin lithium-ion (Lithium-ion Battery) là loại phổ biến nhất hiện nay, được sử dụng trên điện thoại, máy tính xách tay, máy tính bảng và pin sạc dự phòng, mang mã UN3480 và UN3481. Bên cạnh chủng loại, công suất của pin (Wh – Watt-hour) cũng là căn cứ quan trọng để xác định điều kiện vận chuyển.
Đối với pin có công suất không quá 100Wh, hành khách được phép mang theo trong hành lý xách tay; pin dự phòng được mang tối đa hai chiếc theo quy định. Pin có công suất từ 100Wh đến 160Wh chỉ được mang theo khi có sự chấp thuận của hãng hàng không và cũng giới hạn tối đa hai pin dự phòng.
Những loại pin có công suất trên 160Wh không được phép vận chuyển trên chuyến bay chở khách mà chỉ được vận chuyển bằng máy bay hàng hóa theo các điều kiện nghiêm ngặt.
Những quy định hành khách cần lưu ý
Theo IATA DGR phiên bản 66 (2025) và các quy định hiện hành của Cục Hàng không Việt Nam, pin sạc dự phòng chỉ được mang theo trong hành lý xách tay, tuyệt đối không được để trong hành lý ký gửi.
Đối với điện thoại, máy tính xách tay hay máy tính bảng, hành khách có thể để trong hành lý ký gửi khi pin vẫn được lắp trong thiết bị. Tuy nhiên, ngành hàng không luôn khuyến nghị mang theo trong hành lý xách tay để có thể xử lý kịp thời nếu xảy ra sự cố.
Riêng các viên pin dự phòng hoặc pin rời phải được bảo vệ tránh chập mạch bằng cách dán kín các cực tiếp xúc hoặc đặt trong túi bảo vệ riêng trước khi mang lên máy bay. Các phương tiện như xe đạp điện hoặc xe scooter điện thường không được chấp nhận vận chuyển do dung lượng pin vượt quá giới hạn cho phép.
Phát hiện sớm để ngăn ngừa sự cố
Đối với lực lượng khai thác, việc nhận biết sớm dấu hiệu bất thường của pin lithium có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Những biểu hiện như pin bị phồng, biến dạng, nóng bất thường, có mùi khét, xuất hiện khói hoặc phát ra tiếng nổ lách tách đều có thể là dấu hiệu cảnh báo sự cố.
Khi phát hiện thiết bị có pin lithium gặp vấn đề trên tàu bay, ưu tiên hàng đầu là làm mát thiết bị bằng nước hoặc nước đá, đồng thời cô lập thiết bị trong túi chuyên dụng chứa pin lithium nếu được trang bị và báo ngay cho tổ lái để triển khai các quy trình ứng phó.
Ngược lại, không được đặt thiết bị đang cháy vào nhà vệ sinh, ném xuống sàn cabin hoặc để hành khách tự xử lý vì có thể làm tăng nguy cơ mất an toàn. Ngay cả khi đám cháy đã được khống chế, thiết bị vẫn cần được theo dõi liên tục trong ít nhất 30 phút do nguy cơ tái bùng cháy.
Mỗi người đều góp phần bảo đảm an toàn chuyến bay
An toàn trước nguy cơ cháy pin lithium không chỉ là trách nhiệm của tổ bay mà cần sự phối hợp của tất cả các lực lượng trong dây chuyền khai thác. Nhân viên check-in và an ninh giúp hành khách hiểu đúng các quy định về pin và thiết bị điện tử. Nhân viên sân đỗ cần lưu ý khi tiếp nhận hàng hóa có chứa pin lithium. Tiếp viên phải nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường và xử lý đúng quy trình khi sự cố xảy ra.
Pin lithium có kích thước nhỏ nhưng tiềm ẩn nguy cơ rất lớn. Mỗi sự cố được phát hiện và xử lý kịp thời không chỉ bảo vệ một chuyến bay mà còn góp phần duy trì tiêu chuẩn an toàn cao nhất của Vietnam Airlines. Hiểu đúng quy định, nhận diện đúng rủi ro và hành động đúng quy trình luôn là lớp bảo vệ hiệu quả nhất trước mối nguy đặc biệt này.
