Không chỉ là những vết gỉ nhìn thấy bằng mắt
Khi nhắc đến ăn mòn, nhiều người thường nghĩ đến những mảng kim loại bị gỉ. Tuy nhiên, trên tàu bay, ăn mòn có thể xuất hiện dưới nhiều dạng và không phải lúc nào cũng dễ nhận biết bằng mắt thường.
Ăn mòn đều bề mặt (Uniform corrosion) thường xuất hiện trên diện rộng và tương đối dễ phát hiện qua kiểm tra trực quan. Trong khi đó, ăn mòn lỗ chỗ (Pitting corrosion) tạo thành những hố nhỏ ăn sâu vào kim loại, làm giảm tiết diện chịu lực dù bề mặt bên ngoài có thể chưa có biểu hiện rõ ràng.
Nguy hiểm hơn, ăn mòn giữa các hạt (Intergranular corrosion) phát triển dọc theo ranh giới giữa các hạt tinh thể kim loại. Dạng ăn mòn này khó phát hiện bằng mắt thường nhưng có thể làm suy giảm đáng kể tính toàn vẹn của vật liệu.
Một dạng khác là ăn mòn điện hóa (Galvanic corrosion), xảy ra khi hai kim loại khác nhau tiếp xúc trong môi trường có độ ẩm. Khi đó, một kim loại có thể bị ăn mòn nhanh hơn. Đây cũng là lý do các mối tiếp xúc giữa những vật liệu khác nhau trên tàu bay phải được kiểm soát bằng sealant, vòng đệm hoặc vật liệu cách điện phù hợp.
Khí hậu nhiệt đới và bài toán chống ăn mòn
Điều kiện khai thác tại Việt Nam tạo ra không ít thách thức đối với công tác kiểm soát ăn mòn. Độ ẩm cao, môi trường ven biển, hơi muối và sự thay đổi nhiệt độ giữa các khu vực đều có thể thúc đẩy quá trình ăn mòn.
Đặc biệt, những đường bay đến các địa phương ven biển và hải đảo như Côn Đảo, Phú Quốc, Cát Bi, Nha Trang hay Đông Hới khiến tàu bay thường xuyên hoạt động trong môi trường có độ ẩm và hàm lượng muối cao.
Tại VAECO, chương trình Kiểm soát phòng ngừa và chống ăn mòn (Corrosion Prevention and Control Program – CPCP) được thực hiện theo yêu cầu của nhà sản xuất, với kế hoạch kiểm tra phù hợp với từng loại tàu bay và điều kiện khai thác thực tế.
Những nơi ăn mòn dễ “ẩn mình”
Ăn mòn không xuất hiện ngẫu nhiên mà thường tập trung tại những vị trí có khả năng tích tụ nước, hơi ẩm, muối hoặc hóa chất. Đáng chú ý, đây lại là những khu vực không dễ tiếp cận trong quá trình kiểm tra thông thường.
Khu vực dưới sàn cabin và khoang hành lý là một trong những vị trí cần được lưu ý. Nước từ khu vực galley, đồ uống bị đổ hoặc hơi ẩm ngưng tụ có thể tích tụ tại những vị trí kín và khó thoát. Nếu tình trạng này kéo dài, môi trường ẩm trở thành điều kiện thuận lợi cho ăn mòn phát triển.
Càng đáp và hốc bánh (wheel well) cũng là khu vực có nguy cơ cao do thường xuyên tiếp xúc với nước mưa, bụi bẩn, bùn đất và các loại hóa chất từ mặt đường. Việc kiểm tra tại đây đòi hỏi nhân viên bảo dưỡng phải quan sát kỹ các góc khuất, mối nối và khu vực xung quanh kết cấu.
Ở vị trí thấp nhất của thân tàu bay, bilge area có thể trở thành nơi tập trung các chất lỏng rò rỉ. Nếu không được làm sạch và kiểm tra thường xuyên, độ ẩm tích tụ lâu ngày có thể tạo điều kiện cho ăn mòn phát triển.
Phát hiện sớm để xử lý từ khi còn nhỏ
Trong công tác bảo dưỡng, ăn mòn được đánh giá theo mức độ và giới hạn cho phép. Ở mức độ nhẹ, khu vực bị ảnh hưởng có thể được làm sạch, xử lý và tái bảo vệ. Khi ăn mòn phát triển vượt giới hạn, có thể cần thực hiện sửa chữa kết cấu hoặc thay thế chi tiết theo tài liệu kỹ thuật được phê duyệt. Khoảng cách giữa hai tình huống này có thể bắt đầu từ việc phát hiện sớm.
Một vùng ăn mòn được nhận diện và xử lý khi còn ở mức độ nhẹ sẽ giúp hạn chế khả năng lan rộng, đồng thời tránh những công việc sửa chữa phức tạp hơn về sau. Vì vậy, các chương trình kiểm tra ăn mòn định kỳ không đơn thuần là một bước trong quy trình bảo dưỡng mà là cơ chế phòng ngừa quan trọng.
Mỗi kỹ sư, kỹ thuật viên khi kiểm tra kỹ một góc khuất, ghi nhận chính xác một dấu hiệu bất thường hay đưa ra cảnh báo đúng lúc đều đang góp thêm một lớp bảo vệ cho tàu bay.
An toàn bắt đầu từ những chi tiết rất nhỏ
Đối với đội bay Vietnam Airlines, công tác kiểm soát ăn mòn được thực hiện theo CPCP được nhà sản xuất và Cục Hàng không Việt Nam phê duyệt.
Khi phát hiện ăn mòn vượt giới hạn cho phép, VAECO thực hiện đánh giá và sửa chữa theo Structural Repair Manual (SRM) cùng các tài liệu kỹ thuật áp dụng cho từng loại tàu bay. Mức độ ăn mòn và phương án xử lý không được quyết định theo cảm tính mà phải dựa trên giới hạn và hướng dẫn kỹ thuật đã được phê duyệt.
Các trường hợp ăn mòn đáng kể cũng được ghi nhận trong hệ thống quản lý kỹ thuật để theo dõi, đánh giá xu hướng và xem xét điều chỉnh kế hoạch kiểm tra khi cần thiết.
Ăn mòn có thể bắt đầu từ một dấu vết rất nhỏ và diễn ra trong thời gian dài trước khi trở thành vấn đề lớn. Nhưng cũng chính vì vậy, con người có cơ hội phát hiện và ngăn chặn nó từ sớm.
Trong bảo dưỡng tàu bay, đôi khi an toàn không đến từ một thao tác lớn. Đó có thể là việc mở một tấm panel, soi kỹ một góc khuất, phát hiện một điểm bất thường và xử lý nó trước khi trở thành sự cố. Bởi mỗi lần phát hiện sớm một vùng ăn mòn cũng là thêm một lần hệ thống bảo dưỡng chủ động bảo vệ sự an toàn của mỗi chuyến bay.
