Không khí Tết bắt đầu từ chợ
Từ những ngày đầu tháng Chạp, Chợ Lớn – khu phố người Hoa lớn nhất Thành phố Hồ Chí Minh – đã rộn ràng không khí mùa xuân: những dãy đèn lồng đỏ rực, tiếng người cười nói xôn xao, mùi nhang trầm thoảng nhẹ trong không khí. Nơi đây bước vào Tết theo cách rất riêng: sớm hơn, sâu hơn và đậm đà hơn bất kỳ khu chợ nào khác trong thành phố. Chợ Lớn dịp Tết giống một đại sân khấu sống động, nơi văn hóa – tín ngưỡng – ký ức cùng lúc hiện diện. Không chỉ là nơi mua sắm, mà đến đây ta có thể tìm lại nếp xưa, với những món bánh tổ, cặp câu đối đỏ, dây pháo giấy… Tất cả gợi lên hình ảnh cái Tết mang đậm bản sắc cộng đồng.
Từ sáng sớm, giữa sắc đỏ, vàng rực rỡ của bao lì xì, câu đối, giấy tiền vàng bạc, đèn lồng treo kín các gian hàng, dòng người đổ về khu chợ xung quanh các tuyến đường Hải Thượng Lãn Ông, Tháp Mười, Lê Quang Sung, … biến nơi đây thành một dòng chảy màu sắc sống động. Dưới ánh nắng của tháng Chạp phương nam, sự tấp nập của Chợ Lớn không chỉ đến từ sự đông đúc, mà còn từ nhịp sống rộn rã – nơi mỗi bước chân, mỗi cuộc trao đổi, đều mang theo hơi thở Tết. Trong không khí rộn ràng ấy, bên cạnh người Hoa – những cư dân lâu đời ở đây – còn có người Việt, người Khmer, và cả các du khách đi tìm lại không khí Tết của một Sài Gòn xưa. Tất cả tạo nên một bức tranh đa sắc tộc, hòa quyện một cách tự nhiên và bền chặt, mặc dù dấu ấn người Hoa vẫn là nét văn hóa nổi bật – từ cách bài trí cửa tiệm đến những món hàng bán ra đều mang đậm niềm tin, phong thủy và nét kiêng kỵ truyền thống.
Ở những gian hàng câu đối, người mua không chỉ tìm đến để mua câu đối mà còn để được nghe về ý nghĩa của câu chữ. Một cặp câu đối có thể gói trong đó ước nguyện cả năm. Những người chủ tiệm – bằng cả tiếng Hoa lẫn tiếng Việt – sẵn sàng trò chuyện, giải thích tỉ mỉ, cặn kẽ với khách về cặp câu đối được lựa chọn. Với họ, bán hàng là một phần của văn hóa, chứ không chỉ là kinh doanh. Tại các gian hàng thực phẩm, bánh mứt truyền thống như mứt gừng, bánh tổ, lạp xưởng, … luôn đông đúc. Người đi chợ vừa thử hàng, vừa kể lại chuyện năm ngoái đã mua ở đâu, năm kia ăn vị nào ngon hơn, năm nay giá cả thế nào, … Những câu chuyện nhỏ làm nên một mạng lưới ký ức tập thể, nơi Tết không chỉ là một mùa mà là một nếp sống.
Sắm Tết là gìn giữ ký ức chung
Với nhiều gia đình sống quanh khu vực Chợ Lớn, việc đi sắm Tết ở Chợ Lớn đã trở thành một phần của nghi lễ gia đình. Trẻ con được dẫn đi để cảm nhận Tết đến từ gian hàng đầy câu đối, từ tiếng cười của người bán, từ hương trầm nghi ngút hay từ những tấm giấy tiền vàng bạc được xếp ngay ngắn chuẩn bị cúng tổ tiên. Tất cả đều là bài học không lời về sự tiếp nối văn hóa.
Khác với các siêu thị hay trung tâm thương mại hiện đại, Chợ Lớn mang một nhịp mua sắm đặc trưng, không gấp gáp nhưng không chậm chạp. Người bán và người mua nói chuyện như bạn bè lâu năm, việc mua bán vừa là giao dịch vừa là trò chuyện. Một xấp giấy cúng, một cây nhang thơm, … mọi thứ đều được lựa chọn với sự cẩn trọng đặc biệt. Bởi ở đây, sắm Tết không chỉ là cho đủ đầy vật chất, mà còn là để gìn giữ lòng thành. Những mặt hàng phục vụ cúng kiếng như trầm hương, giấy tiền, đèn cầy, … được đặt ở những vị trí trang trọng. Người ta không mời chào rầm rộ hay trả giá ở những sạp hàng đó. Người cần mua sẽ tự tìm đến để mua. Sự yên lặng giữa không gian ồn ã đó đã làm nổi bật yếu tố thiêng liêng mà người dân nơi đây vẫn giữ cho đến hôm nay.
Văn hóa Tết của người Hoa ở Chợ Lớn không khép kín. Trong quá trình chung sống và giao thoa văn hóa, người Việt, người Khmer, cả người nước ngoài cũng dần hòa vào nếp Tết ấy: ăn bánh tổ, treo câu đối đỏ, treo đèn lồng, … Ngược lại, mâm cỗ của nhiều gia đình người Hoa cũng bắt đầu xuất hiện bánh chưng, củ kiệu, dưa món. Sự đan xen mềm mại ấy làm nên bản sắc riêng cho Chợ Lớn – nơi văn hóa sống động, giàu tính kế thừa và thích ứng.
Khi trời sập tối, Chợ Lớn còn đông vui hơn cả ban ngày. Những dãy đèn lồng lên sắc, câu đối đỏ nổi bật dưới ánh đèn vàng, người mua vẫn nườm nượp chọn lựa từng hộp mứt, gói lạp xưởng, nhúm nhang trầm, … Không ai vội vàng, vì ai cũng biết, Tết sẽ đến sớm hơn nếu lòng người đã sẵn rộn ràng.
Giữa những đổi thay của đời sống hiện đại, Chợ Lớn vẫn giữ được nhịp sắm Tết riêng biệt, từ tốn mà kỹ lưỡng, không cầu kỳ nhưng đầy ý nghĩa. Một ngày sắm Tết ở đây không chỉ làm đầy túi đồ, mà còn làm đầy ký ức. Trong ký ức ấy luôn có tiếng trò chuyện, sắc đỏ câu đối Tết cùng mùi hương trầm len lỏi giữa những con phố nhỏ – rất Chợ Lớn, rất Tết.
