Khi tiết trời Hà Nội bắt đầu se lạnh, gió từ bãi giữa mang theo hương phù sa, những dải sương mỏng phủ lên bãi bồi, và phố phường bỗng trở nên nhộn nhịp hơn ngày thường, là thời khắc người trồng đào bước vào giai đoạn “túc tắc chờ xuân”, chăm chút từng nụ hoa.
Đó cũng là lúc những người yêu Tết lại rủ nhau “đi ngắm đào”. Không chỉ là thú vui cuối năm, hành trình đến các làng đào ven sông Hồng – đặc biệt là Nhật Tân, Phú Thượng – đã trở thành một trải nghiệm đặc biệt, nơi ta có thể cảm nhận rõ rệt nhịp sống cuối năm, của sắc xuân đang hình thành. Lúc này, làng trồng đào bước vào mùa đẹp nhất – mùa mà người ta không chỉ đến để ngắm hoa, mà cònđể cảm nhận cả linh hồn Tết của đất Bắc, của Thăng Long xưa.
Từ trung tâm thành phố chỉ mất khoảng 15–20 phút chạy xe tới đường Âu Cơ, từ đây có nhiều lựa chọn: đi qua các con ngõ dẫn lối thẳng ra vườn như ngõ 264, ngõ 374, ngõ 464 đường Âu Cơ tới làng đào Nhật Tân – làng trồng hoa đào lớn nhất; hoặc đi dưới chân cầu Nhật Tân qua ngõ 16 An Dương Vương để tới làng đào Phú Thượng. Phố xá đông đúc, ngột ngạt như bị bỏ lại phía sau, làng đào Nhật Tân mở ra một khung cảnh hoàn toàn khác: cả một vùng đất rộng lớn ngập tràn trong màu hồng thắm và hồng phai của hàng ngàn gốc đào đang bung nở rực rỡ, trong không khí háo hức của người đi mua và ngắm đào, tiếng cười nói vang vọng, và hương phấn hoa thoảng bay trong gió. Tất cả tạo nên sự tươi mới, báo hiệu cho một mùa xuân đang tới gần.
Từ trên cao nhìn xuống, phần đất bồi hình cánh cung bao quanh nội thành Hà Nội bắt đầu từ phường Đông Ngạc, qua Phú Thượng tới Hồng Hà và kết thúc ở phường Bồ Đề. Tuy bãi sông kéo dài nhưng chỉ vùng đất thuộc làng đào Nhật Tân và Phú Thượng mới hợp thổ nhưỡng và khí hậu cho cây đào phát triển tốt. Nơi đây từng là lòng sông cách đây hàng trăm năm, theo thời gian đất được bồi tụ thành lớp phù sa “chín” – được rửa mặn, lọc cát, mùn hoá và tạo ra lớp đất dày giàu dinh dưỡng có khả năng trữ nước tốt. Và với địa thế cao hơn so với các bãi sông mới hình thành phía Long Biên, đất Nhật Tân thoát nước mưa nhanh và ít bị úng ngập hơn. Ngoài ra, vào mùa đông gió Bắc thổi mạnh dọc hướng sông kết hợp không khí ẩm ảnh hưởng trực tiếp đến các khu vực phía dưới nhưng lại ít ảnh hưởng hơn tới Nhật Tân bởi lòng sông nằm ngang nơi đây theo hướng Đông – Tây, nên được hệ thống đê và nhà dân che chắn, tạo nên tiểu khí hậu ổn định hơn. Những yếu tố đó giúp cây đào – loài cây vốn nhạy cảm với sự thay đổi của độ ẩm, nhiệt độ, nấm bệnh, dinh dưỡng – được phát triển cân đối, không bị thối gốc, cành khỏe, nụ đều.
Nhờ những sự ưu ái đặc biệt ấy của thiên nhiên dành cho, con người đã biến nơi đây trở thành “long mạch mùa xuân của Thăng Long”. Như các nghệ nhân Nhật Tân thường nói: “Đất ở đây như có thần, bón ít vẫn tốt, trồng đâu cũng lên hoa”.
Bí quyết lớn nhất của người trồng đào là khả năng điều khiển hoa đào nở từ 23 – 28 tháng Chạp, bất chấp những thay đổi thất thường của thời tiết. Việc tuốt lá được thực hiện vào cuối tháng 10 tới đầu tháng 11 âm lịch hàng năm nhằm ngắt chu kỳ sinh trưởng của cây, khiến cây “ngủ đông” sớm hơn. Tiếp theo, các nghệ nhân sử dụng kỹ thuật “hãm” như hạn chế nước, khoanh vỏ, che nắng, giảm phân bón…để giữ hoa nở muộn hơn; hoặc kỹ thuật “thúc” với các biện pháp tưới nước ấm, tăng nhiệt độ, bọc nilon, bón thúc, tưới nước, tăng ánh sáng… khi muốn hoa nở đúng lịch hoặc sớm hơn. Nhờ thế, vào những ngày sát Tết Nguyên đán, từ muôn cành đào thế, đào cổ thụ, đào bonsai… nở bung những cánh hoa đào bích có màu hồng thắm rực rỡ như màu son, đào Phai với sắc hồng dịu dàng hay Bạch Đào với màu trắng tinh khôi.
Du khách đến với làng đào không chỉ ngắm cảnh, chụp ảnh mà còn có thể trò chuyện cùng nghệ nhân, nghe họ say sưa kể về những thế đào đặc biệt như Long Giáng, Huyền Nhai, Trực Quân Tử, Ngũ Phúc, Tam Đa… hay làm thế nào để phân biệt đào bích với đào thất thốn… Đó là một trong những trải nghiệm văn hóa hiếm hoi còn nguyên bản giữa lòng thủ đô. Cũng là khoảnh khắc mùa xuân chạm vào đất, nơi bạn thấy Tết không phải trong trung tâm thương mại, mà từ bàn tay người nông dân, từ nụ hoa đầu tiên vừa hé. Ấn tượng ấy cũng sẽ dẫn ta đến cảm nhận sâu sắc về tinh thần của con người nơi đây: dù quanh họ nhà cao đường rộng, dù đất canh tác thu hẹp, người trồng đào vẫn kiên trì giữ nghề, chăm từng gốc, chờ từng nụ – như cách Hà Nội giữ lại những mảnh hồn xưa giữa phố thị.
Giữa nhịp sống gấp gáp của thành phố, làng đào Hà Nội vẫn âm thầm giữ cho mùa xuân một sắc hồng riêng. Một chuyến ghé thăm không chỉ mang về vài bức ảnh đẹp, mà còn là dịp để chúng ta cảm nhận sâu hơn cái hồn tinh tế, nhẹ nhàng mà kiêu sa của Hà Nội – nơi mùa xuân bắt đầu bằng một bông đào nhỏ. Đó là nơi người Hà Nội “gieo Tết từ mùa thu”, chăm từng nụ như chăm một niềm hy vọng. Và khi một cành đào được đặt lên ban thờ, là lúc ta thấy thời gian, đất trời và con người gặp nhau trong khoảnh khắc linh thiêng nhất của năm. Như lời nói từ một gương mặt rạng ngời của một chị trồng đào mà tôi gặp tại vườn: “Trồng đào không chỉ để bán hoa, mà để giữ mùa xuân lại.
