Nhắc đến cây hương và tục thắp hương, hẳn mỗi người đều cảm thấy trân trọng bởi đó là biểu tượng của lòng thành kính và có ý nghĩa kết nối tâm linh thiêng liêng. Với người Việt Nam, thắp hương là một phần nghi thức trong phong tục, tín ngưỡng thờ cúng bao đời. Đối với nhiều gia đình, cây hương luôn hiện hữu trên bàn thờ Gia tiên, bàn thờ Thần tài, bàn thờ Thổ công, bàn thờ Phật… vào những dịp giỗ chạp, ma chay, lễ tết, ngày rằm mùng một… Ta thắp hương để tỏ bày tỏ lòng thành với tiên tổ; để xin phù hộ cho bản thân và gia đình sức khỏe, sung túc, bình an; để gửi gắm ước mơ mong cầu sẽ sớm thành hiện thực. Và như thế, nén hương đã mang một giá trị lớn lao hơn, là điểm tựa tinh thần giúp con người sống thiện lương và hướng tới những giá trị tốt lành, cao đẹp.
Nói về nghề làm hương thì trên khắp dải đất Việt đâu đâu cũng có. Nhưng để đưa nghề làm hương trở thành nghề truyền thống, đưa người làm hương trở thành nghệ nhân thì không phải ở đâu cũng làm được như ở làng nghề Thủy Xuân (Huế), Nùng An (Cao Bằng) và Quảng Phú Cầu (Hà Nội).
Làng hương Thủy Xuân thuộc phường Thủy Xuân, cách trung tâm thành phố Huế khoảng 07 km về phía Tây Nam. Trên tuyến đường thăm đồi Vọng Cảnh và lăng Tự Đức, du khách đừng quên ghé ngôi làng có bề dày lịch sử hơn 700 năm để xem người Huế giữ nếp nghề xưa qua nghề làm hương truyền thống. Các nghệ nhân làm hương hoàn toàn theo phương pháp thủ công. Họ sử dụng nguyên liệu thuần tự nhiên như quế, trầm, hồi, bạch đàn, sả… để làm bột hương, vì thế hương có mùi thơm dịu, tàn đều và không khói khét. Hương nơi đây có mùi thơm và tinh chất đặc trưng riêng, như hương trầm thì thơm bền, hương quế hay hồi thì thơm nồng, còn hương nụ thì thơm dịu. Ở mỗi công đoạn, từ lúc vót tăm, trộn bột đến lúc se hương và phơi hương, nghệ nhân đều đặt trọn cả tâm huyết để có thể tạo ra sản phẩm ở mức hoàn hảo nhất. Công đoạn se hương thường được du khách mong muốn trải nghiệm nhất bởi họ rất thích thú khi thấy các nghệ nhân se hương thủ công nhanh thoăn thoắt mà lại rất đều tay. Điểm thu hút của làng hương Thủy Xuân không chỉ là danh tiếng của một làng nghề mà còn bởi cảnh sắc hiếm có khi giữa không gian trầm mặc cổ kính của đất cố đô có hàng ngàn bông hoa hương đang xòe bung rực rỡ làm mê hoặc lòng người.
Nếu đến khu vực miền núi phía Bắc, bạn có thể ghé làng hương Nùng An (xóm Phja Thắp, xã Quảng Uyên, tỉnh Cao Bằng) để xem lối làm hương truyền thống đã tồn tại hàng trăm năm của đồng bào nơi đây. Quy trình làm hương ở đây khá khác biệt so với ở dưới xuôi. Để làm ra cây hương, người Nùng An lấy thân cây mai (tiếng Tày gọi là “mạy mười”) cắt thành từng khúc dài chừng 40 cm rồi chẻ thành tăm hương và phơi khô. Sau đó nhúng vào nước pha với bột lá cây bầu hắt để tạo chất kết dính, rồi đem lăn trên bột hương cho bột bám dính tròn đều trên thân tăm. Nguyên liệu làm nên bột hương ngoài lá cây bầu hắt còn có vỏ cây gạo, vỏ cây nghiến đỏ, cây thung, cây mạy khảo và mùn cưa từ gỗ thân mềm, nên hương khi thắp lên có mùi thơm tự nhiên và cháy rất đượm. Sau công đoạn lăn bột là đến công đoạn nhuộm chân hương bằng phẩm màu tự nhiên được làm từ nước của lá cây chăm che, tạo cho chân hương màu đỏ, màu hồng đẹp mắt. Đặc biệt bà con nơi đây có lối phơi hương độc đáo, họ đem hương cắm vào các ống trụ tròn như ống tre hoặc ống trụ đúc xi măng sau đó đem phơi khô nơi đường làng, quanh sân nhà sàn hay trên đồng lúa sau mùa thu hoạch. Lối phơi hương này thể hiện sự nâng niu của họ đối với từng que hương mà họ đã bao tâm sức làm ra không quản mưa nắng. Với người Nùng An, nghề làm hương không chỉ đơn thuần là kế sinh nhai mà còn là nếp sống, là bản sắc văn hóa giúp họ kết nối sâu sắc hơn với tín ngưỡng tâm linh của đồng bào mình.
Nếu đến Hà Nội, bạn hãy ghé thăm xã Quảng Phú Cầu để chiêm ngưỡng ngôi làng có bề dày hơn 100 năm làm hương truyền thống với các thôn tiêu biểu như Đạo Tú, Cầu Bầu, Phú Lương Thượng, Xà Cầu… Để làm ra những chiếc tăm hương thẳng đều đẹp, người dân nơi đây chọn những cây vầu, cây nứa đạt tiêu chuẩn để chẻ tăm. Về thành phần bột hương, họ dùng các nguyên liệu thuần tự nhiên như trầm, tùng, trắc, hoắc hương, cây bài, than xoan, hoa hồi, quế chi, quy đầu, bạch chỉ, nhựa cây trám, củ, rễ… vừa có mùi thơm dễ chịu, vừa tốt cho sức khỏe khi sử dụng. Làng có nhiều loại hương đa dạng phục vụ các nhu cầu và sở thích khác nhau như hương tăm, hương nén, hương vòng, hương đen (làm từ nhựa trám)… được người dân nhiều nơi tin dùng. Giờ đây, không còn thấy hình ảnh người dân làm hương theo quy trình hoàn toàn thủ công như trước, họ đã có máy móc công nghệ giúp sức để đẩy nhanh tiến độ và tạo ra sản phẩm chất lượng đều đẹp hơn, cho hương được về với muôn nhà và tỏa thơm khắp nẻo. Làng hương Quảng Phú Cầu nay đã trở thành điểm thu hút du lịch nổi tiếng, được du khách trong và ngoài nước yêu thích ghé thăm và chụp rất nhiều ảnh để lưu lại vẻ đẹp độc đáo của một làng nghề ven đô Hà Nội.
Khi nén hương thắp lên, ta thấy như có sự kết nối giữa quá khứ với hiện tại, giữa cõi âm với cõi dương, giữa tiền nhân với con cháu và giữa cả ta với phần tâm thức của chính mình, làm cho ta tin rằng, lòng thành sẽ được chứng giám, lời khấn cầu sẽ được linh nghiệm nhờ sự dẫn truyền kỳ diệu của những nén tâm hương.
Xem thêm các bài viết về văn hóa, du lịch, phong cách sống địa phương tại đây: https://heritagevietnamairlines.com/
