Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam (diễn ra từ ngày 19 đến 23/1/2026 tại Thủ đô Hà Nội) là dấu mốc chính trị đặc biệt quan trọng, xác lập tầm nhìn phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam. Nghị quyết Đại hội XIV đặt mục tiêu đến năm 2030 đưa Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
Một trong những nội dung trọng tâm của Nghị quyết là yêu cầu “tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là người đứng đầu, có đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ”. Đồng thời, Nghị quyết nhấn mạnh việc nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp nhà nước, đẩy mạnh đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện.
Trong bối cảnh đó, công tác kiểm toán nội bộ giữ vai trò đặc biệt quan trọng như một “tuyến phòng thủ thứ ba”, góp phần đảm bảo tính minh bạch, hiệu quả bền vững trong quản trị doanh nghiệp.
Đối với Vietnam Airlines, là một doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn, hoạt động trong lĩnh vực đặc thù với tài sản và nguồn lực rất lớn, yêu cầu đặt ra đối với đội ngũ kiểm toán viên nội bộ (KTVNB) ngày càng cao, nhất là trong bối cảnh hậu COVID-19, ngành hàng không đối mặt với nhiều thách thức như biến động chi phí nhiên liệu, cạnh tranh gay gắt, yêu cầu tối ưu hiệu quả khai thác… Điều này đòi hỏi công tác kiểm toán nội bộ không chỉ dừng ở kiểm tra mà phải đóng vai trò tư vấn, cảnh báo và phòng ngừa rủi ro.
Vì vậy, xây dựng đội ngũ KTVNB chuyên nghiệp, liêm chính là nền tảng quan trọng để nâng cao năng lực quản trị và phát triển bền vững của Tổng công ty trong giai đoạn mới.
Thực hiện chương trình hành động của Chi bộ Ban KTNB nhiệm kỳ 2025-2027, việc xây dựng đội ngũ KTVNB “vừa hồng, vừa chuyên”, làm chủ công nghệ, có đạo đức nghề nghiệp vững vàng là nhiệm vụ trọng tâm, mang ý nghĩa chiến lược lâu dài. Đây cũng chính là nội dung trọng tâm mà bài thi này đề cập với thông điệp xuyên suốt: “Kiểm toán viên nội bộ chuyên nghiệp và liêm chính – nền tảng quản trị bền vững của Vietnam Airlines.”
So với các nhiệm kỳ trước, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng xác định rõ: con người là trung tâm, là chủ thể và là động lực của sự phát triển. Trong đó, nổi bật là yêu cầu: “Tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, trọng tâm là cấp chiến lược và cấp cơ sở, nhất là người đứng đầu”. Đây là điểm mới mang tính đột phá, đặt yếu tố con người lên hàng đầu trong toàn bộ chiến lược phát triển đất nước.
Ba nội dung cốt lõi mang tính đột phá: Thứ nhất, nâng cao toàn diện yêu cầu về phẩm chất và năng lực trong bối cảnh mới. Cán bộ không chỉ “vừa hồng, vừa chuyên” mà còn phải đáp ứng yêu cầu của môi trường quản trị hiện đại, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng. Đối với KTVNB, điều này đòi hỏi sự kết hợp giữa trình độ chuyên môn sâu, tư duy phân tích hiện đại và bản lĩnh nghề nghiệp vững vàng.
Thứ hai, xây dựng “văn hóa liêm chính” trở thành chuẩn mực cốt lõi trong tổ chức cơ quan, doanh nghiệp nhà nước. Nghị quyết xác định phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là nhiệm vụ thường xuyên không có vùng cấm. Liêm chính không chỉ là yêu cầu cá nhân mà phải trở thành giá trị văn hóa tổ chức. Kiểm toán viên nội bộ chính là lực lượng tiên phong trong việc thực hành và lan tỏa chuẩn mực này.
Thứ ba, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản trị và kiểm soát. Nghị quyết xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là “đột phá chiến lược”. Hoạt động kiểm toán nội bộ theo đó phải chuyển từ kiểm toán truyền thống sang kiểm toán liên tục, dựa trên dữ liệu và công nghệ, nâng cao khả năng phát hiện sớm và phòng ngừa rủi ro.
Theo chuẩn mực quốc tế của Viện Kiểm toán nội bộ (IIA – Institute of Internal Auditors), kiểm toán viên nội bộ cần đáp ứng ba nền tảng gồm năng lực chuyên môn (Competency), tính khách quan (Objectivity), tính chính trực (Integrity). Đây cũng chính là những giá trị mà Nghị quyết XIV hướng tới trong xây dựng đội ngũ cán bộ.
Tại Tổng công ty Hàng không Việt Nam, Ban Kiểm toán nội bộ thực hiện các chức năng quan trọng như kiểm toán tài chính, kiểm toán hoạt động, kiểm toán tuân thủ và thẩm tra các dự án đầu tư, tờ trình lớn của Hội đồng quản trị và Tổng Giám đốc. Đặc thù công việc đòi hỏi kiểm toán viên có kiến thức sâu về tài chính, quản trị và hoạt động hàng không.
Thực tiễn cho thấy, những phát hiện kiểm toán có giá trị cao thường đến từ các kiểm toán viên được đào tạo bài bản, hiểu sâu về cấu trúc chi phí nhiên liệu, hợp đồng thuê tàu bay, quy trình kỹ thuật và quản lý vốn đầu tư. Kết quả các đợt kiểm toán tại Tổng công ty cũng cho thấy chất lượng đội ngũ KTVNB có vai trò quan trọng đối với hiệu quả hoạt động kiểm toán, nhất là khi hoạt động sản xuất kinh doanh có tính liên kết chuỗi và vốn đầu tư trải rộng tại nhiều đơn vị thành viên.
Bên cạnh những kết quả đạt được, đội ngũ KTVNB vẫn còn một số hạn chế. Lực lượng kiểm toán viên còn mỏng so với quy mô hoạt động; tỷ lệ có chứng chỉ quốc tế chưa cao; ứng dụng công nghệ trong kiểm toán còn hạn chế; công tác đào tạo kế cận chưa thực sự đồng bộ.
Những vấn đề trên đặt ra yêu cầu tiếp tục nâng cao chất lượng đội ngũ, từ tuyển dụng, đào tạo, chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp đến ứng dụng công nghệ và xây dựng môi trường làm việc.
Xây dựng đội ngũ chuyên nghiệp, liêm chính, làm chủ công nghệ
Trước hết, cần chuẩn hóa và nâng cao chất lượng tuyển dụng thông qua xây dựng bộ tiêu chuẩn KTVNB phù hợp với đặc thù ngành hàng không; ưu tiên ứng viên có chứng chỉ quốc tế và năng lực phân tích dữ liệu. Việc tuyển dụng từ bên ngoài cần kết hợp với luân chuyển nội bộ nhằm đa dạng hóa chuyên môn cho đội ngũ.
Công tác đào tạo cần được thực hiện bài bản, liên tục. Theo đó, “Chương trình phát triển KTV” được định hướng theo ba cấp độ gồm kiểm toán viên mới từ 0-2 năm; kiểm toán viên chính từ 3-5 năm; kiểm toán viên cao cấp hoặc trưởng nhóm từ 5 năm trở lên, gắn với lộ trình đào tạo, chứng chỉ và phân công cụ thể.
Cùng với đó là hỗ trợ đào tạo, thi các chứng chỉ CIA, ACCA hoặc tương đương; bảo đảm mỗi KTVNB được đào tạo tối thiểu 40 giờ/năm và gắn hoạt động đào tạo với thực tế công việc.
Văn hóa liêm chính cần trở thành một nền tảng xuyên suốt trong hoạt động kiểm toán. “Quy tắc đạo đức nghề nghiệp KTVNB” cần được thực hiện như một yêu cầu bắt buộc, gắn với cam kết hằng năm và đánh giá trong xếp loại đảng viên, người lao động.
Văn hóa “Vietnam Airlines: Liêm chính, minh bạch, chuyên nghiệp” cần được quán triệt trong toàn bộ quá trình kiểm toán, từ lập kế hoạch, thu thập bằng chứng đến phát hành báo cáo và theo dõi kiến nghị. Song song với việc xử lý các vi phạm về tính khách quan, độc lập, cần xây dựng cơ chế bảo vệ kiểm toán viên khi phát hiện, báo cáo sai phạm của đối tượng được kiểm toán theo đúng chức năng.
Ứng dụng công nghệ là một trong những yêu cầu quan trọng đối với hoạt động kiểm toán trong giai đoạn mới. Theo đó, Ban Kiểm toán nội bộ cần đẩy mạnh triển khai Nghị quyết 37 của Đảng ủy Tổng công ty về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đầu tư phần mềm hỗ trợ kiểm toán (CAAT), các công cụ phân tích dữ liệu và phát hiện bất thường tự động trong dữ liệu chi phí nhiên liệu, doanh thu bán vé, hợp đồng mua sắm…
Kho dữ liệu kiểm toán tập trung cần được xây dựng, bảo đảm kết nối với hệ thống ERP/SAP của Tổng công ty, tạo điều kiện chuyển dần sang kiểm toán liên tục thay vì chỉ thực hiện kiểm toán định kỳ.
Song song với đầu tư công nghệ, kỹ năng số của đội ngũ kiểm toán viên cần được nâng cao thông qua đào tạo phân tích dữ liệu bằng Excel nâng cao, Power BI, Python cơ bản và các công cụ kiểm toán chuyên biệt như ACL/IDEA.
Để xây dựng đội ngũ KTVNB đáp ứng yêu cầu lâu dài, môi trường làm việc cũng cần được chú trọng. Hệ thống đánh giá hiệu quả công việc theo BSC-KPIs cần được triển khai minh bạch, công bằng theo chính sách mới của Tổng công ty, gắn kết quả thực hiện nhiệm vụ với thu nhập và cơ hội phát triển nghề nghiệp.
Môi trường làm việc đoàn kết, chuyên nghiệp, an toàn và sáng tạo cần đi cùng việc kịp thời tôn vinh, biểu dương những KTVNB có thành tích xuất sắc, phát hiện tiêu cực hoặc có đề xuất, sáng kiến cải tiến.
Việc luân chuyển kiểm toán viên giữa các mảng nghiệp vụ như tài chính, đầu tư, kỹ thuật, thương mại, dịch vụ và công nghệ thông tin cũng là giải pháp giúp mở rộng năng lực, tạo điều kiện để mỗi cá nhân phát triển toàn diện.
Theo mục tiêu đề ra, đến năm 2027, 70% KTVNB có chứng chỉ nghề nghiệp CIA, CPA hoặc tương đương; 100% KTVNB được đào tạo chuyên môn chuyên sâu, nghiệp vụ kiểm toán nội bộ tối thiểu 40 giờ/năm.
Đến năm 2030, mục tiêu là 100% KTVNB có chứng chỉ nghề nghiệp CIA, CPA hoặc tương đương; hoàn thành phần mềm kiểm toán tích hợp với hệ thống ERP/SAP của Tổng công ty; xây dựng đội ngũ đủ khả năng thực hiện kiểm toán liên tục trong các lĩnh vực rủi ro cao; duy trì tăng năng suất lao động 8,5%/năm so với năm trước.
Xuyên suốt nhiệm kỳ, mục tiêu đặt ra là không có KTVNB vi phạm đạo đức nghề nghiệp và duy trì 100% kế hoạch kiểm toán hằng năm hoàn thành đúng tiến độ, chất lượng.
Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã mở ra kỷ nguyên phát triển mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, đồng thời đặt ra những yêu cầu ngày càng cao, toàn diện về phẩm chất và năng lực của đội ngũ cán bộ trong các doanh nghiệp nhà nước.
Đối với Tổng công ty Hàng không Việt Nam, việc xây dựng đội ngũ kiểm toán viên nội bộ chuyên nghiệp, liêm chính không chỉ là yêu cầu về nhân lực, mà là đầu tư chiến lược cho nền tảng quản trị hiện đại và phát triển bền vững.
Trong bối cảnh mới, một kiểm toán viên nội bộ xuất sắc không chỉ dừng lại ở vai trò “phát hiện sai sót”, mà cần chủ động “cảnh báo sớm”, “ngăn ngừa rủi ro” và “kiến tạo giải pháp”. Kiểm toán nội bộ phải chuyển mình từ chức năng kiểm tra sang vai trò đối tác chiến lược, một “khách hàng nội bộ” đáng tin cậy, đồng hành cùng lãnh đạo trong quá trình ra quyết định.
Đây chính là nền tảng để kiểm toán nội bộ góp phần cùng Vietnam Airlines hiện thực hóa mục tiêu trở thành hãng hàng không số hàng đầu khu vực Châu Á – Thái Bình Dương vào năm 2030, qua đó khẳng định vai trò và vị thế tiên phong của doanh nghiệp nhà nước trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.
