Trong bối cảnh sản lượng khai thác của Vietnam Airlines không ngừng gia tăng, đặc biệt tại các sân bay trọng điểm như Nội Bài và Tân Sơn Nhất, hoạt động lăn tàu đang dần trở thành một trong những giai đoạn tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn so với nhận thức truyền thống. Nếu như trước đây taxi thường được xem là một công đoạn mang tính “thủ tục” sau khi hạ cánh hoặc trước khi cất cánh, thì thực tiễn khai thác hiện nay cho thấy đây chính là một mắt xích quan trọng, nơi các nguy cơ an toàn có thể phát sinh trong điều kiện mật độ hoạt động cao, không gian hạn chế và áp lực thời gian gia tăng.
Dữ liệu giám sát từ hệ thống FDM và các chỉ số SPI nội bộ của Vietnam Airlines trong thời gian gần đây đã phản ánh rõ xu hướng này. Một số tình huống sai lệch đường lăn, nhầm lẫn huấn lệnh, hoặc suy giảm khoảng cách an toàn giữa các phương tiện khai thác đã được ghi nhận, đặc biệt tại các sân bay có cấu trúc phức tạp hoặc lưu lượng giao thông dày đặc. Những sự việc này tuy chưa dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, nhưng là tín hiệu cảnh báo rõ ràng về nguy cơ tiềm ẩn nếu không được kiểm soát kịp thời và hiệu quả.
Trong môi trường khai thác đông đúc, các yếu tố rủi ro thường không đến từ một nguyên nhân đơn lẻ mà là sự kết hợp của nhiều yếu tố như mật độ tàu bay và phương tiện mặt đất cao, sơ đồ đường lăn phức tạp, áp lực quay đầu nhanh, cùng với đó là sự suy giảm nhận thức tình huống trong những thời điểm cao điểm. Chỉ một sai lệch nhỏ trong việc hiểu hoặc thực hiện huấn lệnh, hay một khoảnh khắc mất tập trung, cũng có thể dẫn đến các tình huống xâm nhập đường cất hạ cánh, va chạm mặt đất hoặc vi phạm khoảng cách an toàn đầu cánh.
Một trường hợp được ghi nhận trong hệ thống báo cáo an toàn nội bộ gần đây cho thấy rõ tính chất rủi ro của giai đoạn taxi. Trong quá trình lăn tại một sân bay quốc tế có sơ đồ phức tạp, tổ lái đã nhận huấn lệnh taxi qua nhiều điểm giao cắt liên tiếp trong điều kiện mật độ khai thác cao. Do áp lực duy trì tiến độ và sự phối hợp chưa thực sự chặt chẽ giữa PF (Pilot Flying) và PM (Pilot Monotoring), tổ lái đã hiểu nhầm lộ trình và tiếp tục lăn thẳng thay vì rẽ theo chỉ dẫn ban đầu. Sai lệch này nhanh chóng được kiểm soát khi kiểm soát viên không lưu phát hiện và yêu cầu dừng tàu bay kịp thời. Tình huống không gây ra mất phân cách hay ảnh hưởng khai thác, nhưng đã được ghi nhận là một taxi deviation điển hình. Phân tích sau sự việc cho thấy nguyên nhân chính không nằm ở yếu tố kỹ thuật, mà đến từ sự kết hợp của nhận thức tình huống chưa đầy đủ, giao tiếp buồng lái chưa hiệu quả và xu hướng “diễn giải theo suy đoán” thay vì xác nhận lại huấn lệnh.
Điều đáng chú ý là tình huống này hoàn toàn có thể được ngăn chặn nếu nguyên tắc cơ bản được áp dụng triệt để dừng lại khi chưa chắc chắn và xác nhận lại rõ ràng. Đây cũng chính là bài học cốt lõi được rút ra và chia sẻ trong toàn hệ thống, nhằm nâng cao nhận thức và ngăn ngừa các sự cố tương tự.
Trong bối cảnh đó, yếu tố con người tiếp tục đóng vai trò quyết định. Đối với tổ lái, việc duy trì kỷ luật buồng lái, thực hiện đầy đủ briefing trước khi lăn, tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc readback/hearback và sử dụng hiệu quả các công cụ hỗ trợ như EFB hay bản đồ di chuyển sân bay là những lớp bảo vệ thiết yếu. Quan trọng hơn, nguyên tắc “không chắc chắn – dừng lại – xác nhận” cần được coi là hành động chuẩn mực trong mọi tình huống chưa rõ ràng. Thực tế từ dữ liệu an toàn của Vietnam Airlines cho thấy phần lớn các sai lệch trong giai đoạn taxi không xuất phát từ lỗi kỹ thuật, mà chủ yếu liên quan đến yếu tố con người, đặc biệt là giao tiếp và nhận thức tình huống. Điều này cũng đồng nghĩa với việc các rủi ro hoàn toàn có thể được kiểm soát nếu mỗi cá nhân duy trì sự tập trung, tuân thủ quy trình và chủ động phối hợp trong mọi điều kiện khai thác.
Taxi không phải là một giai đoạn đơn giản, mà là một trong những thời điểm nhạy cảm nhất của chuyến bay. Việc dành thêm vài giây để kiểm tra lại huấn lệnh, xác nhận lại vị trí hay làm rõ thông tin không chỉ là biểu hiện của sự cẩn trọng, mà còn là hành động trực tiếp bảo vệ an toàn cho chính chuyến bay đó. Trong một hệ thống vận hành phức tạp như hàng không, an toàn không đến từ những điều lớn lao, mà được xây dựng từ chính những hành động nhỏ nhưng chuẩn mực và nhất quán mỗi ngày.
Vietnam Airlines luôn xác định rõ an toàn là nguyên tắc bất biến. Và trong mỗi hành trình, sự an toàn ấy được đảm bảo bởi chính sự chuyên nghiệp, kỷ luật và trách nhiệm của từng cá nhân trong toàn hệ thống.
