Bản đồ Văn hóa được giới thiệu trong cuốn The Invincible Company là công cụ được chuyên gia thiết kế tổ chức Dave Grey sáng tạo và phát triển cùng tập đoàn Strategyzer – một tổ chức tư vấn chiến lược hàng đầu thế giới. Công cụ này vận hành dựa trên triết lý quản trị mạng xuất phát từ quan điểm: nuôi dưỡng văn hóa doanh nghiệp cũng giống như chăm sóc một khu vườn. Trong khu vườn ấy, “hoa trái” chính là những kết quả tổ chức mong muốn; “cây trồng” tượng trưng cho hành vi của nhân viên; còn “đất đai, phân bón hay sâu bệnh” chính là những yếu tố thúc đẩy hoặc cản trở sự phát triển. Với cách tiếp cận trực quan này, doanh nghiệp không chỉ bàn luận về văn hóa trên giấy tờ, khẩu hiệu mà có thể cụ thể hóa thành hành vi, điều kiện và đo lường được kết quả.
Việc áp dụng Bản đồ Văn hóa được thiết kế theo cách vừa trực quan vừa thực tiễn. Quá trình này thường bắt đầu từ cấp độ cá nhân hoặc nhóm nhỏ, với ba bước cơ bản. Bước đầu tiên là ghi nhận các hành vi hiện đang diễn ra trong tổ chức, bao gồm cả những hành vi tích cực và tiêu cực, bằng những ghi chú ngắn gọn, cụ thể. Đây là cách nhanh chóng để phác họa “bức tranh thực tế” của văn hóa tổ chức. Bước thứ hai là quá trình thảo luận tập thể, trong đó các hành vi này được sắp xếp và đối chiếu với các yếu tố hỗ trợ (enablers) cũng như rào cản (blockers). Nhờ vậy, tổ chức có thể làm rõ điều kiện nào đang thúc đẩy các hành vi tích cực, đồng thời chỉ ra những trở ngại đang cản trở sự phát triển. Bước cuối cùng là xây dựng Bản đồ Văn hóa mong muốn: tổ chức xác định đâu là hành vi cần được khuyến khích, những điều kiện nào cần củng cố, và các rào cản nào cần loại bỏ.
Cách tiếp cận này mang lại hai lợi ích quan trọng. Một mặt, mô hình này đơn giản và trực quan đến mức một cá nhân cũng có thể phác thảo sơ bộ chỉ trong vài phút, nhưng cấu trúc vẫn đảm bảo tính khoa học và bài bản để định hướng cho các cuộc thảo luận sâu mang tính tập thể. Mặt khác, công cụ này biến văn hóa, từ một khái niệm trừu tượng và khó định lượng thành một “bản thiết kế” cụ thể có thể quan sát, phân tích và kiến tạo chủ động. Nhờ vậy, doanh nghiệp không chỉ nhận diện được thực trạng hiện tại, mà còn sở hữu phương thức để định hình văn hóa tương lai, nuôi dưỡng một môi trường làm việc sáng tạo hơn.
Trong The Invincible Company, các tác giả đã phân tích trường hợp của Amazon như một ví dụ điển hình cho việc vận dụng Bản đồ Văn hóa. Thông qua việc duy trì những nguyên tắc văn hóa nhất quán trong suốt quá trình tăng trưởng, Amazon đã hình thành được một “hệ sinh thái hành vi” vừa khuyến khích sự đổi mới, vừa bảo đảm hiệu quả vận hành. Thành công của tập đoàn này không chỉ đến từ tầm nhìn chiến lược mà còn từ một nền văn hóa đổi mới liên tục, được nuôi dưỡng và vận hành như một khu vườn sáng tạo. Chính nhờ văn hóa này, Amazon mới có thể liên tục mở rộng từ thương mại điện tử sang điện toán đám mây, trí tuệ nhân tạo và nhiều lĩnh vực khác, giữ vững vị thế một công ty “bất bại”.
Có thể thấy, đổi mới sáng tạo không chỉ đến từ sản phẩm hay công nghệ mà trước hết phải bắt nguồn từ văn hóa. Đây cũng chính là định hướng mà Vietnam Airlines kiên trì theo đuổi trong tiến trình phát triển Khoa học, Công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số. Hãng đã và đang xây dựng Văn hóa số với 5 thành tố cốt lõi, trong đó đổi mới sáng tạo giữ vai trò quan trọng. Việc tham khảo và áp dụng Bản đồ Văn hóa sẽ giúp Vietnam Airlines phác họa rõ ràng bức tranh văn hóa hiện tại, nhận diện những hành vi cần khuyến khích, những yếu tố cần củng cố và những rào cản cần loại bỏ. Qua đó, tạo nền tảng vững chắc để Vietnam Airlines thúc đẩy đổi mới sáng tạo, đồng thời góp phần hiện thực hóa chủ trương của Đảng và Nhà nước coi đổi mới sáng tạo là động lực then chốt cho sự phát triển kinh tế – xã hội trong kỷ nguyên số.
