Đó là một buổi sáng rất dịu. Khu rừng nguyên sinh cho tôi nghe thấy đủ loại âm thanh trước khi kịp nhìn thấy bất kỳ điều gì. Mặt trời chưa lên, khu rừng ở Sabah đã bắt đầu chuyển động. Một tiếng chim vang lên giữa tán cây cao, rồi âm thanh khác vọng lại từ phía sâu trong thung lũng. Tiếng gọi nối tiếp nhau, hòa cùng gió và chuyển động rất nhẹ của tán rừng, báo hiệu một ngày mới sôi động đang bắt đầu…
Sabah (thuộc Malaysia) nằm ở phía bắc đảo Borneo, hòn đảo lớn thứ ba thế giới và là một trong những vùng giàu đa dạng sinh học bậc nhất Đông Nam Á. Địa hình, khí hậu và sự biệt lập địa lý trong thời gian dài đã tạo nên thế giới tự nhiên đặc trưng, hiếm nơi nào trên trái đất có được.
Dọc theo hành trình qua những cánh rừng
Từ rừng thấp ven sông Kinabatangan đến rừng núi cao trên sườn Kinabalu, sự thay đổi về độ cao và thảm thực vật tạo nên các không gian sống khác nhau. Ở vùng thấp, rừng nóng ẩm với tầng tán cao và dày; càng lên cao, nhiệt độ giảm xuống, sương mù xuất hiện thường xuyên hơn, thân cây phủ đầy rêu.
Trên cao, giữa tán cây, những chiếc mỏ lớn và đôi cánh mạnh mẽ của các loài niệc thu hút sự chú ý của tôi hơn cả. Niệc sừng (Rhinoceros Hornbill) nổi bật với kích thước lớn và chiếc casque đặc trưng trên mỏ. Xa hơn là niệc đầu trắng (White-crowned Hornbill), niệc đầu xù (Bushy-crested Hornbill) với âm thanh vang vọng trên tầng tán. Nhiều loài niệc ăn quả, góp phần phát tán hạt giống và gắn với quá trình tái sinh âm thầm của khu rừng.
Nhưng nếu chỉ ngước nhìn lên, tôi sẽ bỏ lỡ một thế giới khác ngay dưới chân mình. Những loài đuôi cụt (Pitta) với màu sắc rực rỡ lại sống khá kín đáo giữa nền rừng. Một chuyển động nhỏ trong lớp lá mục, một vệt màu xanh hay đỏ thoáng qua rồi biến mất.
Ở những khu rừng cao hơn, sự thay đổi của môi trường sống tiếp tục kéo theo các loài đặc trưng khác. Gà so đầu đỏ (Crimson-headed Partridge), với chiếc đầu đỏ nổi bật, lại không dễ nhận ra dưới nền rừng thiếu sáng. Càng lên cao, các loài đặc hữu của Borneo càng trở thành một phần rõ nét trong trải nghiệm. Khi ấy, khái niệm “đặc hữu” không còn chỉ nằm trong một danh lục khoa học mà hiện diện ngay trước mắt, trong một loài chim mà tôi chỉ có thể gặp ở hòn đảo này.
Những cuộc gặp khó quên
Trong một khu rừng rộng lớn như Borneo, việc biết một loài đang tồn tại ở đâu không có nghĩa là ta sẽ dễ dàng nhìn thấy nó. Có cuộc gặp chỉ kéo dài vài giây, có loài phải mất nhiều giờ tìm kiếm, và có khoảnh khắc chỉ đến khi người quan sát đủ kiên nhẫn để chờ đợi.
Niệc sừng (Rhinoceros Hornbill) là một trong những cuộc gặp như vậy. Từ dưới nền rừng nhìn lên, khoảng cách giữa tôi và một con chim đang đứng trên cành cây cao đôi khi được tính bằng cả một tầng tán. Giữa màu xanh của lá rừng, chiếc mỏ lớn và phần mào sừng đỏ khiến nó gần như không thể bị nhầm lẫn.
Nhưng để có một bức ảnh đẹp lại là một câu chuyện khác… Con chim có thể đứng yên trên một cành cây, nhưng chỉ vài giây sau đã dang đôi cánh lớn và biến mất sau những tán lá. Tôi phải liên tục quan sát hướng ánh sáng, khoảng trống giữa các cành cây và từng chuyển động nhỏ trên cao để chờ một góc nhìn đủ rõ.
Nếu niệc sừng (Rhinoceros Hornbill) khiến tôi phải ngước nhìn lên, thì gà tiền Borneo (Bornean Peacock-Pheasant) lại buộc tôi phải kiên nhẫn với nền rừng. Đây là một trong những loài đặc hữu kín đáo của Borneo, chủ yếu sống ở rừng thấp và thường di chuyển âm thầm dưới tán cây. Màu sắc nổi bật của loài chim này không khiến nó dễ nhìn thấy hơn. Ngược lại, giữa lớp lá, thân cây và các mảng sáng tối liên tục thay đổi, một chuyển động nhỏ cũng đủ khiến nó biến mất trước khi ta kịp nhận ra. Khi cuối cùng chú chim xuất hiện, nó giống như khu rừng vừa hé mở một phần rất nhỏ của thế giới mà nó vẫn luôn giữ kín.
Và rồi cũng có những cuộc gặp khiến tôi cảm nhận rõ hơn quy mô của khu rừng. Sau 4 ngày tìm kiếm tại Trung tâm Khám phá Rừng mưa (Rainforest Discovery Centre – RDC), cuối cùng, trong một buổi sáng đẹp trời, đười ươi (Orangutan) xuất hiện giữa những tán cây. Như thể món quà cho tôi sau nỗ lực chờ đợi, nó di chuyển chậm rãi qua các cành cây, bước xuống cầu đi bộ trên cây hướng tới nơi tôi đang đứng. Một cảm giác vừa sửng sốt, vừa vui sướng pha chút lo lắng bủa vây tôi. Đó là lần đầu tiên tôi được nhìn một chú đười ươi ở khoảng cách gần đến như vậy. Tôi gần như quên mất mình đang cầm máy ảnh.
Ở khoảng cách ấy, tôi không chỉ nhìn thấy loài động vật đặc biệt của Borneo, mà còn thấy một cá thể đang sống trong chính hệ sinh thái đã nuôi dưỡng nó. Đười ươi phụ thuộc rất nhiều vào rừng để tìm thức ăn, di chuyển và cũng góp phần phát tán hạt giống trong quá trình kiếm ăn.
Ta bắt đầu hành trình với mong muốn nhìn thấy một loài, nhưng khi cuộc gặp thực sự xảy ra, điều còn lại không chỉ là bức ảnh. Đó là cảm giác mình vừa được bước vào một thế giới mà con người chỉ có thể quan sát từ bên ngoài.
Rừng và những dòng sông
Sau những ngày đi bộ giữa rừng, tôi tiếp tục hành trình trên dòng Kinabatangan uốn lượn. Nhìn từ mặt nước, khu rừng hiện ra theo một cách khác: không còn các con đường mòn nhỏ dưới tán cây, mà là vạt rừng trải dài ven sông, nơi ánh sáng mở hơn và chuyển động của động vật đôi khi dễ nhận ra hơn.
Đây cũng là nơi tôi có những cuộc gặp rất khác với những ngày trong rừng. Lấp ló trên tán cây ven sông, khuôn mặt ngồ ngộ với cái mũi dài đặc trưng, khỉ mũi vòi (Proboscis Monkey) xuất hiện. Loài linh trưởng đặc trưng của Borneo này gắn bó chặt chẽ với rừng ven sông, rừng ngập nước và các sinh cảnh gần nguồn nước. Có lúc cả đàn ngồi chễm chệ trên những cành cây, cũng có lúc chúng di chuyển nhanh qua tán lá rồi lẩn trốn mất dạng.
Voọc hung (Red Leaf Monkey) và rất nhiều loài chim khác cũng xuất hiện ở những khu rừng ven sông, như kể câu chuyện về sự trù phú nơi đây. Rời khỏi dòng sông, tôi mang theo cảm giác rằng Borneo vẫn còn rất nhiều điều chưa kịp nhìn thấy.
Một thế giới chưa bao giờ nhìn hết
20 ngày ở Sabah trôi qua nhanh hơn tôi tưởng. Hành trình đã đi qua các khu rừng khác nhau, ngước nhìn lên tầng tán cao, kiên nhẫn chờ đợi dưới nền rừng và xuôi theo dòng sông len lỏi giữa rừng già.
Rời Borneo, điều tôi nhớ nhất không phải là một bức ảnh hay một loài động vật. Đó là âm thanh của khu rừng. Những tiếng gọi vang lên từ nơi tôi không thể nhìn thấy, chuyển động rất khẽ giữa tán cây và cả những khoảng lặng mà chỉ khi thật chậm lại, ta mới nhận ra chúng cũng là một phần của khu rừng. Nhiếp ảnh thiên nhiên có lẽ không chỉ là hành trình đi tìm những gì có thể nhìn thấy. Đôi khi, quan trọng hơn là học cách lắng nghe những gì đang diễn ra quanh mình.
Xem thêm các bài viết về văn hóa, du lịch, phong cách sống địa phương tại đây: https://heritagevietnamairlines.com/
