Hãy hình dung một tình huống quen thuộc bạn nhận được cuộc gọi video từ đồng nghiệp hoặc người thân, khuôn mặt đúng, giọng nói đúng, cách xưng hô cũng không có gì bất thường. Người gọi nói đang gặp việc gấp, nhờ chuyển tiền hoặc gửi một tài liệu quan trọng. Liệu bạn có nghi ngờ?
Đó chính là điều mà tội phạm mạng đang lợi dụng. Chỉ từ vài đoạn video hoặc ghi âm được đăng trên mạng xã hội, AI có thể tạo ra một phiên bản gần như giống thật của một người. Điều từng được xem là “bằng chứng” để xác minh danh tính như khuôn mặt hay giọng nói giờ đây cũng có thể bị làm giả.
Một số dấu hiệu giúp nhận biết cuộc gọi Deepfake:
– Thời gian cuộc gọi thường rất ngắn, chỉ kéo dài vài giây.
– Khuôn mặt thiếu biểu cảm, khá “đơ” khi nói; tư thế lúng túng, thiếu tự nhiên hoặc hướng đầu và cơ thể trong video không nhất quán.
– Màu da của nhân vật trong video bất thường, ánh sáng kỳ lạ và bóng đổ không đúng vị trí. Điều này có thể khiến video trông rất giả tạo và không tự nhiên.
– Âm thanh sẽ không đồng nhất với hình ảnh, có nhiều tiếng ồn bị lạc vào clip, âm thanh bị ngắt quãng hoặc clip không có âm thanh.
– Cuộc gọi thường bị ngắt giữa chừng, đối tượng lấy lý do mất sóng hoặc sóng yếu…
– Đối tượng yêu cầu chuyển tiền mà tài khoản nhận tiền không phải của người đang thực hiện cuộc gọi.
Đối với Vietnam Airlines, rủi ro này không chỉ dừng ở thiệt hại tài sản cá nhân. Các cuộc gọi qua Zalo, Microsoft Teams hay những nền tảng làm việc trực tuyến đã trở thành công cụ trao đổi hằng ngày. Nếu thiếu cảnh giác, một cuộc gọi Deepfake có thể khiến CBNV vô tình gửi tài liệu nội bộ, cung cấp thông tin đăng nhập hoặc thực hiện giao dịch không đúng quy trình.
Theo cảnh báo của Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an), sau khi chiếm quyền điều khiển tài khoản mạng xã hội hoặc thiết bị của nạn nhân, các đối tượng thường nghiên cứu lịch sử trò chuyện rồi sử dụng Deepfake để gọi video cho bạn bè, người thân hoặc đồng nghiệp nhằm vay tiền, yêu cầu chuyển khoản hoặc lấy thông tin quan trọng.
Để tự bảo vệ mình, điều quan trọng không phải là cố phân biệt đâu là Deepfake, mà là không tin tuyệt đối vào hình ảnh và giọng nói trên màn hình. Khi nhận được yêu cầu chuyển tiền, gửi tài liệu hoặc cung cấp thông tin nhạy cảm, hãy xác minh lại bằng một kênh độc lập như gọi trực tiếp vào số điện thoại đã lưu hoặc trao đổi trực tiếp với người liên quan. Với các giao dịch công việc, cần tuân thủ đúng quy trình phê duyệt, không xử lý chỉ dựa trên một cuộc gọi hay tin nhắn.
Nếu chẳng may trở thành nạn nhân, cần bình tĩnh và hành động ngay. Liên hệ ngân hàng để đề nghị tạm dừng giao dịch hoặc phong tỏa tài khoản; lưu lại toàn bộ tin nhắn, hình ảnh, ghi âm, biên lai chuyển tiền và nhanh chóng trình báo cơ quan công an để được hỗ trợ.
Công nghệ AI đang mang lại nhiều tiện ích, nhưng cũng tạo ra những thách thức mới đối với an toàn thông tin. Trong bối cảnh thật – giả ngày càng khó phân biệt, sự cẩn trọng của mỗi cán bộ chính là “lá chắn” hiệu quả nhất để bảo vệ bản thân, đồng nghiệp và Vietnam Airlines trước các nguy cơ trên không gian mạng.
