Mỗi khi nhìn thấy hành khách bước xuống từ máy bay với nụ cười trên môi, dù sau chuyến bay dài hay ngắn, tôi lại thấy lòng mình lắng xuống một chút, rồi trào lên một thứ gì đó ấm áp và bình yên. Đó không phải sự tự mãn, mà đó là xác nhận cho một chuyến bay an toàn. Xác nhận rằng một lần nữa, mọi thứ đã đúng. Rằng những con số ghi trên phiếu kết quả thử nghiệm hôm qua, những con số mà không một hành khách nào biết đến, không một tiếp viên nào nhắc đến đó đã là làm tròn sứ mệnh của chúng. Đó là niềm tự hào, niềm động viên lớn nhất đối với những người làm công tác phục vụ cho những chuyến bay.
Tôi làm việc trong phòng Kiểm soát chất lượng, Công ty TNHH một thành viên Nhiên liệu Hàng không Việt Nam (SKYPEC) – Chi nhánh khu vực Miền Bắc. Công việc của chúng tôi không có tiếng vỗ tay, không có ống kính máy quay nhưng trong chuỗi đảm bảo an toàn của mỗi chuyến bay, có một mắt xích thầm lặng mà nếu thiếu hoặc sai lệch dù chỉ một chút, hậu quả có thể là không thể vãn hồi. Mắt xích đó chính là công tác thử nghiệm nhiên liệu hàng không.
Nhiên liệu Jet A-1 là sản phẩm nhiên liệu hàng không có đặc tính trong suốt, gần như không màu và không có mùi đặc trưng. Do đó, không thể đánh giá hoặc phát hiện chất lượng nhiên liệu bất thường bằng quan sát cảm quan thông thường, chỉ có các phép thử trong phòng thí nghiệm mới có thể nói lên sự thật. Từ khâu tiếp nhận đến khâu xuất hàng trước khi nhiên liệu được đưa lên tàu bay, nhân viên thử nghiệm của chúng tôi thực hiện hàng chục phép đo mỗi ngày (xác định thành phần cất, nhiệt độ chớp cháy ảnh hưởng đến hiệu quả cháy trong buồng đốt động cơ; điểm kết tinh quyết định khả năng bơm chuyển ở độ cao lạnh giá; trị số tách nước, khả năng tách nước của nhiên liệu hay khả năng dẫn điện của nhiên liệu khi động cơ hoạt động trên không trung) đáp ứng theo các tiêu chuẩn quốc tế nghiêm ngặt như ASTM và EI/JIG. Mỗi kết quả thử nghiệm là một lá phiếu: cho phép hay không cho phép nhiên liệu này được tra nạp lên tàu bay mà không có “nhưng”, không có “ngoại lệ”.
Đó là lý do tại sao trong Văn hóa SKYPEC, giá trị An toàn được đặt ở vị trí đầu tiên trong 5 giá trị cốt lõi, với định nghĩa không thể rõ hơn: “An toàn là một giá trị cốt lõi chi phối trong mọi hoạt động sản xuất kinh doanh.” Với chúng tôi, câu chữ ấy không cần giải thích thêm. Điều đó đồng nghĩa với việc mỗi thao tác, mỗi con số đều gắn liền với trách nhiệm đảm bảo an toàn bay.
Có một câu hỏi tôi thường đặt ra trong các buổi đào tạo nội bộ: “Điều gì xảy ra nếu thiết bị chính xác nhưng người vận hành không đủ tập trung?” Câu trả lời luôn là im lặng, thứ im lặng hiểu ra chứ không phải không biết. Bởi trong công tác thử nghiệm nhiên liệu, máy móc dù tân tiến đến đâu cũng không thể thay thế sự cẩn trọng của con người trong từng thao tác. Một nhân viên thử nghiệm giỏi không chỉ biết vận hành thiết bị mà họ phải có tư duy an toàn chủ động, luôn hiểu tại sao mỗi bước quy trình tồn tại, nhận biết dấu hiệu bất thường trước khi nó trở thành sự cố và quan trọng hơn là không bao giờ để áp lực tiến độ lấn át sự cẩn trọng. Chỉ cần một tâm lý “làm nhanh cho xong”, một bước kiểm tra bị bỏ qua trong lúc vội vã là toàn bộ chuỗi đảm bảo chất lượng có thể sụp đổ từ điểm yếu nhỏ nhất ấy. Vì vậy, xây dựng một văn hóa an toàn trong công tác thử nghiệm nhiên liệu hàng không không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là nền tảng cốt lõi để đảm bảo an toàn bay tuyệt đối.
Chính vì vậy, công tác đào tạo nội bộ của phòng Kiểm soát chất lượng không chỉ là cập nhật kiến thức chuyên môn. Đó là quá trình liên tục xây dựng và củng cố văn hóa an toàn trong từng cá nhân thông qua các tình huống giả định, bài học kinh nghiệm thực tiễn, huấn luyện thao tác chuẩn và đánh giá năng lực định kỳ. Đồng thời, tổ chức đánh giá năng lực định kỳ, đào tạo lại đối với các vị trí trọng yếu và tăng cường giáo dục nhận thức về văn hóa an toàn, nhằm xây dựng đội ngũ nhân sự có trình độ vững vàng, kỷ luật cao và trách nhiệm tuyệt đối trong công việc. Đây cũng là thể hiện cụ thể của Văn hóa học tập mà VietnamAirlines và SKYPEC đề cao: học tập không phải để có chứng chỉ, mà để mỗi người trở thành chuyên gia thực sự trong lĩnh vực mình đảm nhiệm, là người hiểu rõ mình đang bảo vệ điều gì và tại sao điều đó không thể sai.
Trong hơn ba mươi năm gắn bó với công tác kiểm soát chất lượng, điều tôi lo ngại nhất không phải là thiết bị hỏng hay quy trình thiếu sót mà là tâm lý ngại báo lỗi. Đây là điểm yếu phổ biến trong bất kỳ tổ chức nào vận hành dưới áp lực hiệu suất. Người ta sợ bị quy trách nhiệm, sợ bị nhìn nhận là kém năng lực. Và thế là, đôi khi một kết quả bất thường bị “làm tròn” thay vì được báo cáo thẳng thắn. Tuy nhiên, trong môi trường hàng không, việc phát hiện và báo cáo sai sót kịp thời chính là hành động bảo vệ an toàn. Văn hóa an toàn phải khuyến khích nhân viên dám nói, dám báo và không bị quy trách nhiệm cá nhân một cách tiêu cực.
Trong ngành hàng không, điều đó không thể xảy ra. Không phải vì quy định cấm, mà vì chúng tôi hiểu rõ hệ quả. Văn hóa an toàn đích thực phải tạo ra một môi trường mà ở đó, phát hiện và báo cáo sai sót kịp thời là hành động dũng cảm nhất, không phải hành động đáng xấu hổ. Tại phòng thử nghiệm của chúng tôi, không ai bị phán xét vì đặt câu hỏi, không ai bị áp lực vì một kết quả cần xem xét lại. Kết quả thử nghiệm phải phản ánh đúng thực tế, không một con số nào được điều chỉnh để “phù hợp hơn”. Đó là lằn ranh đỏ. Và lằn ranh ấy không nằm trong văn bản nó nằm trong lương tâm của từng người.
Điều này phản chiếu trực tiếp tinh thần văn hóa chính trực của VietnamAirlines là đề cao sự trung thực, minh bạch và trách nhiệm cá nhân trong từng hành động. Bên cạnh đó, kiểm soát chất lượng nhiên liệu không diễn ra độc lập. Nó là chuỗi liên kết giữa các ca làm việc, giữa phòng thử nghiệm và hiện trường. Bàn giao thông tin không đầy đủ hoặc thiếu chính xác dù vô tình cũng có thể tạo ra lỗ hổng trong chuỗi đảm bảo chất lượng. Chính vì vậy, văn hóa giao tiếp nội bộ rõ ràng, đầy đủ và có trách nhiệm là một phần không thể tách rời của văn hóa an toàn.
Văn hóa an toàn không thể tồn tại lâu bền nếu môi trường làm việc không đạt chuẩn. Phòng thử nghiệm của Chi nhánh SKYPEC khu vực Miền Bắc đã liên tục duy trì chứng nhận đạt chuẩn ISO/IEC 17025 trong hơn 20 năm đạt chuẩn quốc tế cho phòng thử nghiệm/hiệu chuẩn. Đây không phải con số để khoe. Đó là cam kết được đánh giá lại liên tục, là bằng chứng rằng kết quả thử nghiệm của chúng tôi đáng tin cậy ngay cả khi đối chiếu với các phòng thử nghiệm Quốc tế thông qua các đợt thử nghiệm liên phòng do tổ chức ASTM thực hiện.
Nhưng chứng chỉ không phải thứ tự duy trì. Nó được duy trì bởi con người, thiết bị mà bởi thói quen làm việc nghiêm túc, bởi tinh thần trách nhiệm được lan tỏa trong phòng thử nghiệm. Và không kém phần quan trọng bởi ca làm việc được bố trí hợp lý, áp lực được quản lý tốt, nơi mỗi người cảm thấy được tin tưởng và không chỉ làm đúng mà còn phải nhanh. Đây cũng là cách chúng tôi thực hành văn hóa số trong thực tiễn công việc: áp dụng hệ thống quản lý dữ liệu thử nghiệm, số hóa quy trình theo dõi chất lượng, đảm bảo tính minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc của từng kết quả, đúng theo định hướng chuyển đổi số mà SKYPEC và VietnamAirlines đang thúc đẩy.
Tôi đã nhiều lần được hỏi: “Làm công việc này có áp lực không?” Câu trả lời của tôi luôn là: có, nhưng không phải thứ áp lực tiêu cực. Đó là áp lực của trách nhiệm, thứ áp lực mà khi bạn hiểu rõ ý nghĩa của nó, nó trở thành động lực thay vì gánh nặng.
Mỗi sáng bước vào phòng thử nghiệm, chúng tôi không chỉ bắt đầu một ca làm việc mới mà chúng tôi đang gánh vác một phần của sứ mệnh mà SKYPEC đã cam kết với Vietnam Airlines và với hàng triệu hành khách: cung cấp nhiên liệu hàng không với chất lượng chuẩn mực Quốc tế “đảm bảo an toàn tuyệt đối” không có ngày nào được phép quên điều đó.
Văn hóa An toàn, Văn hóa Chính trực, Văn hóa Số trong công tác thử nghiệm Nhiên liệu Hàng không không phải thứ có thể áp đặt từ trên xuống bằng quy định. Nó phải được mỗi người thấu hiểu, tự nguyện thực hành và truyền lại cho người đến sau. Khi một nhân viên mới bước vào phòng thử nghiệm của chúng tôi lần đầu tiên, điều chúng tôi muốn họ cảm nhận không phải là áp lực của tiêu chuẩn mà là niềm tự hào của những người đang làm một việc có ý nghĩa. Một việc mà dù không ai nhìn thấy nhưng đang âm thầm giữ cho hàng nghìn chuyến bay cất cánh an toàn mỗi ngày. Đó chính là tinh thần “Chiến binh Sen Vàng” không cần hào quang, không cần được gọi tên. Chỉ cần mỗi ngày, mỗi ca, mỗi thao tác đều xứng đáng với lời hứa mà chúng tôi đã tự cam kết với bầu trời.
