Ngành hàng không bước vào “cuộc đua xanh”
Trong nhiều năm, các doanh nghiệp thường nhìn ESG (Environmental – Social – Governance, tức Môi trường – Xã hội – Quản trị) như một bộ tiêu chí đánh giá trách nhiệm xã hội. Tuy nhiên, bức tranh toàn cầu đã thay đổi nhanh chóng. Từ châu Âu đến Bắc Mỹ, từ các định chế tài chính đến các quỹ đầu tư, ESG đang trở thành tiêu chuẩn bắt buộc để doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn, mở rộng hợp tác và tham gia chuỗi cung ứng quốc tế.
Liên minh châu Âu (EU) đã lần lượt ban hành nhiều quy định như Chỉ thị Báo cáo phát triển bền vững doanh nghiệp (CSRD), Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) và các tiêu chuẩn công bố thông tin ESG. Trong khi đó, Hội đồng Chuẩn mực Phát triển bền vững Quốc tế (ISSB) thuộc IFRS Foundation cũng đã công bố bộ chuẩn mực IFRS S1 và IFRS S2, yêu cầu doanh nghiệp minh bạch hơn về các rủi ro và cơ hội liên quan đến phát triển bền vững. Điều đó cho thấy ESG không còn đơn thuần là câu chuyện về hình ảnh doanh nghiệp, mà đang trở thành một phần của năng lực quản trị hiện đại.
Nếu nhiều ngành kinh tế đang chịu áp lực chuyển đổi xanh thì hàng không được xem là một trong những lĩnh vực đối mặt với yêu cầu khắt khe nhất. Theo Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), ngành hàng không hiện đóng góp khoảng 2-3% lượng phát thải CO₂ toàn cầu. Mặc dù tỷ lệ này không lớn so với nhiều ngành công nghiệp khác, nhưng với đặc thù hoạt động xuyên biên giới, hàng không trở thành lĩnh vực tiên phong áp dụng các cơ chế quản lý phát thải ở quy mô toàn cầu.
Năm 2021, Đại hội đồng IATA đã thống nhất mục tiêu đưa ngành hàng không đạt phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050. Để hiện thực hóa mục tiêu này, các hãng hàng không phải đồng thời triển khai nhiều giải pháp như hiện đại hóa đội tàu bay, tối ưu hóa khai thác, sử dụng nhiên liệu hàng không bền vững (Sustainable Aviation Fuel – SAF), số hóa công tác quản trị phát thải và tham gia các cơ chế bù đắp carbon.
Một trong những quy định quan trọng nhất hiện nay là CORSIA (Carbon Offsetting and Reduction Scheme for International Aviation) do Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) xây dựng. Chương trình yêu cầu các hãng hàng không theo dõi, báo cáo, kiểm chứng lượng phát thải khí nhà kính và thực hiện bù đắp phát thải đối với các chuyến bay quốc tế. Từ năm 2026, giai đoạn bắt buộc đầu tiên của CORSIA sẽ chính thức được áp dụng đối với nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.
Song song với đó, SAF được coi là “chìa khóa” của quá trình chuyển đổi xanh. Theo lộ trình Net Zero của IATA, khoảng 65% lượng phát thải cần cắt giảm vào năm 2050 sẽ đến từ việc sử dụng nhiên liệu hàng không bền vững. Chính vì vậy, các hãng hàng không lớn trên thế giới đều đang tăng cường đầu tư vào SAF, ký các hợp đồng mua nhiên liệu dài hạn và hợp tác với các nhà sản xuất để bảo đảm nguồn cung trong tương lai.
Không chỉ dừng lại ở môi trường, ESG trong ngành hàng không còn bao gồm các tiêu chí về an toàn khai thác, phát triển nguồn nhân lực, bình đẳng giới, minh bạch quản trị doanh nghiệp, quản trị rủi ro và trách nhiệm với cộng đồng. Những yếu tố này ngày càng được các nhà đầu tư, tổ chức xếp hạng tín nhiệm và đối tác quốc tế đưa vào quá trình đánh giá năng lực của doanh nghiệp.
Có thể thấy, trong bối cảnh mới, năng lực cạnh tranh của một hãng hàng không không còn được đo bằng quy mô đội bay hay số lượng đường bay, mà còn được đánh giá qua khả năng đáp ứng các chuẩn mực phát triển bền vững. ESG vì thế đang dần trở thành “tấm hộ chiếu xanh”, quyết định khả năng hội nhập và vị thế của doanh nghiệp trên thị trường quốc tế.
Từ những sáng kiến riêng lẻ đến chiến lược ESG bài bản
Nếu như ESG đang trở thành tiêu chuẩn mới của ngành hàng không thế giới, thì tại Việt Nam, Vietnam Airlines là một trong những doanh nghiệp tiên phong đưa định hướng này vào chiến lược phát triển dài hạn.
Theo Báo cáo thường niên năm 2025, Vietnam Airlines xác định phát triển bền vững là một trong những trụ cột trong chiến lược phát triển đến năm 2035, tầm nhìn 2045. Bên cạnh việc đầu tư đội tàu bay thế hệ mới, tối ưu hóa khai thác để giảm tiêu hao nhiên liệu, hãng cũng đã triển khai thử nghiệm sử dụng nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) trên các chuyến bay thương mại, chuẩn bị các điều kiện để thực hiện cơ chế CORSIA từ năm 2026 và xây dựng hệ thống quản trị dữ liệu ESG theo hướng số hóa, minh bạch và phù hợp với thông lệ quốc tế.
Đáng chú ý, Vietnam Airlines không chỉ tập trung vào mục tiêu giảm phát thải carbon mà còn mở rộng phạm vi ESG sang các hoạt động xã hội và quản trị doanh nghiệp. Những năm gần đây, hàng loạt chương trình vì cộng đồng được triển khai thường xuyên, từ vận chuyển miễn phí tạng hiến trong các trường hợp khẩn cấp, xây dựng Thư viện Xanh tại nhiều địa phương, chương trình hiến máu “Giọt hồng Vietnam Airlines”, đến các hoạt động phòng, chống lừa đảo trên không gian mạng, hỗ trợ đồng bào vùng thiên tai hay thúc đẩy bình đẳng giới.
Tuy nhiên, cũng giống như nhiều doanh nghiệp lớn trên thế giới, các chương trình này trước đây chủ yếu được triển khai theo từng lĩnh vực, từng đối tác hoặc từng giai đoạn. Khi yêu cầu về ESG ngày càng toàn diện hơn, việc kết nối các sáng kiến thành một chiến lược thống nhất trở thành yêu cầu tất yếu.
Đó cũng là lý do Vietnam Airlines lựa chọn Ngày Trái Đất 22/4 để chính thức ra mắt “Liên minh Xanh – Phát triển bền vững” mô hình hợp tác giữa hãng với các cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp và các đối tác nhằm thúc đẩy các mục tiêu ESG theo hướng đồng bộ và lâu dài.
Khác với cách tiếp cận truyền thống vốn tập trung vào từng chương trình riêng lẻ, Liên minh Xanh hướng tới xây dựng một hệ sinh thái hợp tác, trong đó Vietnam Airlines giữ vai trò kết nối các nguồn lực xã hội, cùng triển khai các sáng kiến về môi trường, y tế, giáo dục và an sinh xã hội. Đây cũng là cách nhiều tập đoàn hàng không trên thế giới đang lựa chọn để mở rộng tác động của ESG, thay vì chỉ giới hạn trong phạm vi hoạt động nội bộ.
Lan tỏa giá trị từ những hành động cụ thể
Ngay sau khi Liên minh Xanh được công bố, nhiều chương trình đã được triển khai theo định hướng mới, cho thấy ESG không chỉ được thể hiện bằng các mục tiêu dài hạn mà còn được cụ thể hóa bằng những hành động thiết thực.
Tiêu biểu là chương trình “Góp lá vá rừng – Vì một Việt Nam Xanh và Phát triển bền vững”, tiếp nối các hoạt động phục hồi rừng mà Vietnam Airlines đã thực hiện trong nhiều năm qua. Thông qua sự chung tay của hành khách đối tác và cộng đồng, chương trình hướng tới phục hồi các khu rừng tự nhiên, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học và nâng cao khả năng hấp thụ carbon. Đây cũng là một trong những giải pháp được nhiều hãng hàng không trên thế giới lựa chọn nhằm đồng hành cùng mục tiêu Net Zero, bên cạnh việc sử dụng SAF và đổi mới đội tàu bay.
Ở trụ cột xã hội, “Chuyến đi Mơ ước” tiếp tục được mở rộng sau khi gia nhập Liên minh Xanh. Chương trình mang đến cơ hội trải nghiệm hàng không, khám phá văn hóa, lịch sử và nuôi dưỡng ước mơ cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn.
Đối với Vietnam Airlines, việc hình thành Liên minh Xanh có thể xem là bước chuyển từ các hoạt động trách nhiệm xã hội riêng lẻ sang một chiến lược ESG có tính hệ thống, gắn kết chặt chẽ giữa mục tiêu kinh doanh với lợi ích của cộng đồng và môi trường.
Con đường phía trước vẫn còn nhiều thách thức. Chi phí đầu tư cho chuyển đổi xanh, nguồn cung SAF còn hạn chế, yêu cầu ngày càng khắt khe của CORSIA hay các tiêu chuẩn báo cáo ESG quốc tế sẽ đặt ra không ít áp lực đối với các hãng hàng không. Tuy nhiên, trong bối cảnh phát triển bền vững đang trở thành xu hướng không thể đảo ngược, việc chủ động thích ứng từ sớm sẽ tạo lợi thế dài hạn.
ESG vì thế không còn là một khẩu hiệu hay một bộ tiêu chí đánh giá doanh nghiệp. Đối với ngành hàng không nói chung và Vietnam Airlines nói riêng, đó đang trở thành “tấm hộ chiếu xanh” để hội nhập sâu hơn vào thị trường toàn cầu, đồng thời khẳng định trách nhiệm của hãng đối với sự phát triển bền vững của đất nước.
