Theo Cơ trưởng Trương Việt Dũng, Đội trưởng Đội bay A350, mục tiêu của quản lý fatigue không phải là loại bỏ hoàn toàn sự mệt mỏi, mà là chủ động nhận diện, kiểm soát và giảm thiểu các yếu tố có thể ảnh hưởng đến trạng thái làm việc của phi công.
Chủ động ngay từ khâu lập kế hoạch
Các đội tàu thân rộng của Vietnam Airlines khai thác trên nhiều chặng bay đường dài, với những chuyến bay kéo dài, qua đêm và xuyên nhiều múi giờ. Đặc thù này đòi hỏi việc tổ chức khai thác phải tính đến cả thời gian làm nhiệm vụ và khả năng nghỉ ngơi, phục hồi của tổ bay. Quản lý fatigue vì thế bắt đầu từ khâu lập kế hoạch. Các giới hạn về thời gian bay, thời gian làm nhiệm vụ và thời gian nghỉ được tuân thủ; trong quá trình điều hành, đặc điểm của chuỗi nhiệm vụ và điều kiện thực tế cũng được xem xét.
Theo Cơ trưởng Trương Việt Dũng, quản lý fatigue hiệu quả cần được thực hiện qua nhiều lớp bảo vệ liên tiếp. Từ kế hoạch khai thác, phân công tổ bay, theo dõi thời gian làm nhiệm vụ đến tổ chức nghỉ ngơi và tiếp nhận thông tin sau chuyến bay, mỗi khâu đều có vai trò trong việc duy trì trạng thái làm việc tốt của tổ lái. Đây cũng là cách tiếp cận giúp công tác quản lý fatigue không chỉ dừng ở việc tuân thủ giới hạn, mà hướng tới phòng ngừa và quản lý rủi ro ngay từ đầu.
Đối với khai thác các tàu bay thân rộng, crew rest (buồng nghỉ của tổ bay) là một trong những giải pháp quan trọng hỗ trợ tổ bay duy trì sự tỉnh táo trong hành trình dài. Khu vực nghỉ của tổ bay trên máy bay được thiết kế nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc nghỉ ngơi. Tuy nhiên, hiệu quả không chỉ phụ thuộc vào thiết kế crew rest của tàu bay mà còn ở cách tổ chức khai thác: thời gian nghỉ được bố trí hợp lý, phân chia phù hợp giữa các thành viên và bảo đảm phi công có đủ thời gian chuyển sang trạng thái tỉnh táo trước khi trở lại vị trí làm việc. Với cách tổ chức này, nghỉ ngơi trên chuyến bay trở thành một phần của kế hoạch khai thác, chứ không phải một giải pháp mang tính tình thế.
Ở cấp độ đội bay, người cán bộ quản lý cần thường xuyên trao đổi với phi công, lắng nghe phản hồi và nhận diện những vấn đề phát sinh trong thực tế khai thác. Theo Cơ trưởng Trương Việt Dũng, quản lý fatigue hiệu quả không phải là quản lý con người bằng mệnh lệnh, mà là quản lý rủi ro bằng sự thấu hiểu, dữ liệu và đối thoại. Cách làm này giúp người phi công không chỉ được yêu cầu tuân thủ, mà còn được hỗ trợ để thực hiện nhiệm vụ trong điều kiện tốt nhất.
Theo Cơ trưởng Trương Việt Dũng, trong công tác an toàn, thông tin từ người trực tiếp khai thác có giá trị rất lớn. Đoàn bay 919 đã chú trọng xây dựng môi trường để phi công có thể chủ động trao đổi, báo cáo về tình trạng fatigue và báo cáo fatigue không phải là biểu hiện của sự thiếu trách nhiệm. Ngược lại, đó là một hành động có trách nhiệm, bởi phi công đã chủ động nhận diện một yếu tố cần được kiểm soát và cung cấp thông tin để hệ thống có biện pháp phù hợp. Điều này gắn với nguyên tắc Just Culture – Văn hóa chính trực, trong đó thông tin được tiếp nhận và phân tích khách quan, đồng thời vẫn bảo đảm kỷ luật khai thác.
Cùng với việc tuân thủ các giới hạn khai thác, Đoàn bay 919 sử dụng dữ liệu để hiểu rõ hơn các yếu tố liên quan đến fatigue. Dữ liệu về FDP – thời gian làm nhiệm vụ của tổ bay, thời gian nghỉ, chuỗi nhiệm vụ, chuyến bay đêm, số múi giờ vượt qua, cùng các báo cáo tự nguyện của phi công và dữ liệu an toàn có thể được kết nối, phân tích để nhận diện xu hướng và hỗ trợ đánh giá rủi ro. Cách tiếp cận này là chủ động phòng ngừa thay vì chờ đến khi vấn đề xuất hiện. Dữ liệu giúp đơn vị có thêm cơ sở để điều chỉnh kế hoạch, cải tiến quy trình và nâng cao hiệu quả quản lý.
Mỗi phi công cũng là một lớp bảo vệ
Bên cạnh hệ thống, mỗi phi công đều có trách nhiệm chủ động quản lý trạng thái của mình. Chuẩn bị tốt trước chuyến bay, ưu tiên giấc ngủ, nghỉ ngơi hợp lý, duy trì dinh dưỡng và nước uống, sử dụng caffeine có kế hoạch, tận dụng thời gian nghỉ trên tàu bay và chú trọng phục hồi sau chuyến bay là những việc thiết thực.
Cơ trưởng Trương Việt Dũng đặc biệt nhấn mạnh với các phi công trẻ: giấc ngủ là một phần của quá trình chuẩn bị cho chuyến bay. Kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm chỉ phát huy tốt khi người phi công có trạng thái tỉnh táo và sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ. Đây cũng là một phần của tác phong nghề nghiệp: chủ động chăm sóc sức khỏe, đánh giá đúng trạng thái của bản thân và sẵn sàng trao đổi khi cần thiết.
Sau nhiều năm khai thác đường dài và quản lý Đội bay A350, Cơ trưởng Trương Việt Dũng cho rằng điều quan trọng nhất là tất cả mọi người thay đổi cách nhìn về fatigue: không đặt nặng việc “chống lại” sự mệt mỏi bằng ý chí cá nhân, mà xây dựng một hệ thống đủ tốt để hỗ trợ con người làm việc an toàn. Đó cũng là cách Đoàn bay 919 thực hiện công tác quản lý fatigue: chủ động từ lập kế hoạch, tuân thủ giới hạn khai thác, tổ chức nghỉ ngơi, đào tạo và truyền thông, khuyến khích báo cáo, phân tích dữ liệu và cải tiến liên tục.
Với hành khách, phần lớn những công việc này diễn ra phía sau mỗi chuyến bay và không dễ nhận thấy. Nhưng chính sự chuẩn bị đó góp phần tạo nên sự yên tâm trong suốt hành trình.
Với Vietnam Airlines, mỗi chuyến bay an toàn là kết quả của nhiều lớp bảo vệ được chuẩn bị từ trước. Và sự chủ động trong quản lý fatigue chính là một trong những lớp bảo vệ đó, rất âm thầm nhưng thiết yếu, góp phần mang đến cho hành khách những hành trình an toàn, tin cậy và trọn vẹn./.
