Với nhiều tổ chức, đặc biệt là các doanh nghiệp truyền thống thất bại thường đồng nghĩa với trách phạt, chậm thăng tiến hoặc mất uy tín của những người liên quan. Chính tâm lý gắn thất bại với trách nhiệm cá nhân đã khiến nhân viên ngại thử nghiệm ý tưởng mới, nhà quản lý dè dặt trước rủi ro và cả đội ngũ có xu hướng che giấu thay vì nhìn thẳng vào sự thật. Tác giả David Rogers của cuốn sách “The Digital Transformation Playbook” gọi đây là “thói quen xấu” của các doanh nghiệp truyền thống: chỉ chấp nhận thành công ngắn hạn, nhưng thiếu cơ chế để biến thất bại thành bài học cho tương lai.
Hệ quả đầu tiên của tâm lý này là sự tồn tại của những “dự án xác sống”. Dù đã chứng minh không có triển vọng, các dự án này vẫn được duy trì vì không ai dám đứng ra tuyên bố thất bại. Thay vì giải phóng nguồn lực, doanh nghiệp vẫn tiếp tục đổ thêm chi phí và nhân sự, khiến sai lầm ngày càng phình to. Hệ quả thứ hai là lãng phí nguồn lực như thời gian, tiền bạc, con người vào những hướng đi sai lầm, trong khi các cơ hội mới lại bị bỏ lỡ. Và cuối cùng, nặng nề hơn cả là tình trạng tê liệt đổi mới. Khi nhân viên e sợ thất bại, họ chọn phương án an toàn thay vì sáng tạo, khiến tổ chức mất dần khả năng thích ứng trong môi trường biến động.
Điều tạo thành một vòng luẩn quẩn, sợ thất bại dẫn đến né tránh rủi ro, né tránh rủi ro làm giảm thử nghiệm, ít thử nghiệm lại càng ít học hỏi, và cuối cùng là trì trệ. Đó chính là môi trường sẽ hạn chế sự đổi mới sáng tạo. Bởi vậy, theo cuốn sách “The Digital Transformation Playbook” để tránh những cái bẫy này, tổ chức cần biết “lập kế hoạch cho thất bại” và “chào mừng thất bại khôn ngoan”.
Lên kế hoạch cho thất bại là việc xây dựng một quá trình để đánh giá mọi sáng kiến đổi mới sáng tạo với một lộ trình được xác định trước, theo các tiêu chí đánh giá xác định trước, và có cơ chế khen thưởng để khuyến khích nhân viên tự tuyên bố kết thúc dự án. Kế hoạch cho thất bại nên có cấu trúc rõ ràng để việc chấm dứt một dự án phải dẫn tới việc giải phóng và tập trung các nguồn lực vào những cơ hội sáng tạo mới. Tại Phần Lan, công ty sản xuất trò chơi Supercell khi chấm dứt một dự án phát triển công nghệ thông tin đã đi chệch hướng 1 năm, họ tri ân cho những nỗ lực không mệt mỏi của các thành viên bằng sâm panh và điều chuyển họ sang một dự án mới. Kết quả là sự ra đời của trò chơi Clash of Clans trên điện thoại di động đã thành công rực rỡ.
Chào mừng thất bại một cách khôn ngoan nghĩa là tạo ra cơ hội để lãnh đạo cấp cao tri ân những dự án đổi mới sáng tạo thất bại, bên cạnh những dự án thành công. Điều quan trọng nhất khi khích lệ những thất bại là lãnh đạo phải chỉ ra được vì sao nhân viên nên thất bại và thất bại như thế nào? Thông qua ghi nhận giá trị của thất bại khôn ngoan (gồm học hỏi từ thất bại, ứng dụng các bài học vào chiến lược, chia sẻ chúng với những người khác), lãnh đạo có thể làm thấm nhuần những giá trị này trong tổ chức. Đây là cách Tập đoàn đa ngành Tata Group của Ấn Độ sử dụng. Hàng năm, họ dành riêng một hạng mục giải thưởng vinh danh những dự án chưa thành công nhưng dám mạo hiểm và để lại bài học quý. Cách làm này gửi đi thông điệp: đổi mới sáng tạo thực thụ có thể tồn tại song song với thất bại khôn ngoan như thế nào.
Ngay cả “gã khổng lồ” Google cũng không miễn nhiễm với thất bại. Từ năm 2006 đến nay, theo dữ liệu từ The Google Cemetery, hơn 166 sản phẩm và dịch vụ đã bị loại bỏ khỏi hệ sinh thái của thương hiệu, tạo nên một “nghĩa trang số” độc đáo cho những ý tưởng không thành công. Những dự án như Google Talk, Google Video, Google Allo… tuy đã bị khai tử, nhưng qua đó, Google tích lũy được bài học quan trọng về nhu cầu thị trường, kỹ thuật và mô hình kinh doanh. Thay vì che giấu thất bại, Google tạo ra không gian để nhìn lại, biến mỗi sản phẩm bị dừng lại thành dữ liệu học tập quý giá trong hành trình đổi mới không ngừng.
Với Vietnam Airlines, hành trình chuyển đổi số không chỉ dừng ở đầu tư công nghệ, mà còn là thay đổi văn hóa, trong đó đổi mới sáng tạo là thành tố nổi bật. Đổi mới sẽ chỉ thực sự bén rễ khi những thất bại nhỏ được lên kế hoạch trước, được ghi nhận như những bài học giá trị và thậm chí được “chào mừng”. Khi đó, mỗi bước đi sẽ đều trở thành đòn bẩy đưa Hãng tiến xa hơn trên con đường hội nhập và phát triển bền vững.
Tài liệu tham khảo:
- David L. Rogers – The Digital Transformation Playbook
- Rita Gunther McGrath – Failing by Design (Harvard Business Review, 2011)
- Amy C. Edmondson – Psychological Safety and Learning Behavior in Work Teams (Administrative Science Quarterly, 1999)
- Tata Group – Dare to Try Awards (Tata Group Official Site)
- The Google Cemetery – gcemetery.co
