Theo dấu những bước chân tuần tra
Theo chân các kiểm lâm viên trong một chuyến tuần tra, chúng tôi mới biết rằng bảo vệ rừng không đơn giản là đi hết một con đường mòn rồi quay về. Nhiều tuyến phải men theo suối, vượt dốc đá trơn trượt hay luồn qua những vạt cây rậm rạp.
Có lúc cả nhóm dừng giữa lòng suối đối chiếu bản đồ, có lúc chia nhau rà soát, bởi một cành cây bị bẻ hay dấu chân mới đều có thể là manh mối của việc đặt bẫy, săn bắt hoặc xâm nhập trái phép. Trong rừng sâu, kinh nghiệm định hướng và sự hỗ trợ lẫn nhau của cả tổ tuần tra luôn đặc biệt quan trọng.
Ông Nguyễn Vũ Linh – Giám đốc Vườn Quốc gia Bạch Mã cho biết những chuyến đi vào mùa mưa thường đáng nhớ nhất bởi thời tiết chuyển rất nhanh, sương mù dày đặc và suối có thể bất ngờ chảy xiết. “Có lúc anh em phải dò từng bước để tránh trượt ngã hoặc bị nước cuốn; khi phát hiện dấu vết người đặt bẫy, cả tổ cũng phải lần theo thật thận trọng vì bẫy có thể gây nguy hiểm cho cả động vật lẫn người tuần tra”.
Trước mỗi chuyến đi, lương thực, nước uống, áo mưa, võng, đèn pin, thuốc men, thiết bị định vị và phương tiện liên lạc đều được chuẩn bị kỹ; tuyến đường, điểm nghỉ, vị trí suối hay nơi dễ sạt lở cũng phải được tính toán từ trước. Hiện nay, bản đồ số, thiết bị định vị, máy bay không người lái và bẫy ảnh ngày càng hỗ trợ đắc lực cho mỗi chuyến đi.
Dẫu vậy, những bước chân thực địa vẫn không thể thiếu, bởi không thiết bị nào có thể thay thế hoàn toàn kinh nghiệm đọc dấu vết, phát hiện bẫy và xử lý tình huống của người gác rừng.
Đi giữa Bạch Mã cũng là đi giữa một thế giới muôn loài sống động, nơi chỉ vài giây thiếu chú ý có thể khiến người ta bỏ qua một con bọ que hòa lẫn vào cành cây, một loài chim ẩn trong tầng tán hay dấu thú nhỏ trên nền lá. Sự đa dạng nhưng mong manh ấy khiến mỗi chuyến tuần tra mang ý nghĩa lớn hơn việc kiểm tra tài nguyên; bảo vệ rừng còn là gìn giữ không gian sống của muôn loài trong hệ sinh thái Bạch Mã.
Có những ngày, nhiệm vụ tuần tra bất ngờ chuyển thành một cuộc cứu hộ khi kiểm lâm phát hiện động vật mắc bẫy. Từng phút giây đều quan trọng vì dây bẫy có thể siết vào chân hoặc cổ, khiến con vật bị thương và kiệt sức. Ông Linh chia sẻ về cảm xúc đầu tiên luôn là xót xa: những chiếc bẫy nằm im nhưng có thể lấy đi mạng sống của bất cứ loài nào đi qua.
Khó nhất là vừa cứu con vật, vừa bảo đảm an toàn cho cả hai phía. Cá thể bị thương thường hoảng loạn và phản ứng theo bản năng nên lực lượng cứu hộ phải đánh giá loại bẫy, mức độ thương tích rồi phối hợp với cán bộ chuyên môn, thú y để tháo bẫy, sơ cứu hoặc chăm sóc.
Nhiều cuộc cứu hộ kéo dài đến đêm dưới ánh đèn đội đầu và sau tất cả, khoảnh khắc chiếc lồng được mở giữa rừng là phần thưởng lớn nhất. Mọi thành viên đều nhớ mãi hình ảnh từng cá thể chần chừ rồi chạy nhanh vào tán cây. Khi đó, “mọi vất vả dường như được bù đắp”, như thể họ vừa trả lại cho rừng một phần sự sống vốn thuộc về nơi đó.
Gieo tình yêu rừng cho ngày mai
Bảo tồn không chỉ dừng ở tuần tra và cứu hộ, bởi nếu chiếc bẫy hôm nay được tháo nhưng ngày mai lại xuất hiện, mối nguy vẫn còn nguyên. Vì thế, đội kiểm lâm còn hướng dẫn học sinh quan sát, lắng nghe và hiểu vai trò của rừng, nguồn nước và động vật hoang dã.
Những buổi trải nghiệm ấy trở nên gần gũi hơn khi các em được nghe kiểm lâm viên Trương Cảm bắt chước tiếng hót của nhiều loài chim để gọi chúng bay về gần. Bằng cách ấy, khu rừng không còn là khái niệm xa lạ mà hiện lên sống động, có âm thanh, nhịp thở và sự sống trong mắt từng cô cậu học trò.
Sau nhiều năm gắn bó, điều giữ từng thành viên ở lại với nghề chính là tình yêu dành cho Bạch Mã. Mỗi tiếng chim, dấu chân thú hay mầm cây mới đều nhắc các anh rằng công việc của mình có ý nghĩa như thế nào.
Rời cổng rừng, đọng lại trong chúng tôi không chỉ là những dãy núi dưới Vọng Hải Đài hay mặt nước đầm Cầu Hai mà còn là hình ảnh những chiếc áo xanh miệt mài vượt suối, cúi xuống chăm chú nhìn từng dấu vết hoặc chăm sóc một sinh linh mắc bẫy.
Giữa đại ngàn Bạch Mã, “sứ mệnh xanh” được làm nên từ từng bước chân tuần tra, từng chiếc bẫy được gỡ, từng con thú trở về với tự nhiên và từng đứa trẻ học cách yêu rừng…
