Từ chiếc máy bay chiến lợi phẩm T28 thu được từ một phi công phía địch sang hàng ta, các cán bộ của Trung đoàn 919 đã nghiên cứu và đưa máy bay trở lại hoạt động. Đêm 15/2/1964, tổ bay 963 do hai phi công Nguyễn Văn Ba và Lê Tiến Phước xuất kích dưới sự dẫn đường của ra-đa đã tiếp cận được máy bay C-123 chở biệt kích Mỹ. Chiếc máy bay C-123 bị ta bắn rơi xuống khu vực biên giới Việt – Lào, thiêu hủy toàn bộ vũ khí, khí tài và gần như toàn bộ toán biệt kích trên máy bay.
Từ đó, ngày 15/2/1964 đã đi vào lịch sử Không quân Việt Nam như một dấu mốc đặc biệt – trận không chiến đầu tiên, mở đầu cho những trang sử oanh liệt của lực lượng không quân non trẻ. Phi công lái chính Nguyễn Văn Ba cùng đồng đội đã lập nên chiến công vang dội, đặt nền móng cho truyền thống chiến đấu kiên cường, mưu trí của Không quân Việt Nam. Đây là trận không đối không và là thắng lợi đầu tiên của Trung đoàn không quân 919 nói riêng và lực lượng Không quân Việt Nam nói chung. Với chiến công mở đầu mặt trận trên không và nhiều chiến công đặc biệt xuất sắc khác, phi công Nguyễn Văn Ba, lái chính của tổ bay 963 đã được Nhà nước ta tuyên dương phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Hơn nửa thế kỷ sau, trong dòng chảy liên tục của lịch sử ấy, một cuộc trở về đầy xúc động đã diễn ra tại Đoàn bay 919, Vietnam Airlines, đơn vị kế thừa Trung đoàn không quân vận tải 919 năm xưa. Gia đình của Anh hùng phi công Nguyễn Văn Ba, trong đó có chị Nguyễn Thị Thanh Hải, con gái ông, đã có dịp trở lại nơi từng gắn bó với người cha trong những năm tháng hào hùng.
Ngay khi bước vào Nhà truyền thống của Đoàn bay 919, chị Thanh Hải và gia đình đã không giấu được sự xúc động trào dâng khi thấy hình ảnh của người cha – tượng đồng của Anh hùng phi công Nguyễn Văn Ba được đặt trang trọng cùng các Anh hùng phi công của đơn vị, những con người huyền thoại đã làm nên trang sử vẻ vang của lực lượng Không quân, của Đoàn bay 919 bằng sự trung thành với Tổ quốc, lòng dũng cảm, ý chí quyết tâm cao độ và mồ hôi, xương máu của chính mình.
Trong khoảnh khắc lặng im trước bức tượng, thời gian dường như được thu hẹp lại. Đối với chị Thanh Hải, người cha năm xưa không còn chỉ hiện diện trong ký ức gia đình, mà như đang “đứng” giữa đồng đội, giữa đơn vị, giữa những thế hệ phi công hôm nay. Đó không chỉ là một bức tượng, mà là biểu tượng của sự tri ân, của ký ức được gìn giữ và của truyền thống được tiếp nối.
Trong không gian Nhà truyền thống Đoàn bay 919, gia đình chị Thanh Hải đã cùng nhau xem lại những hình ảnh, tư liệu lịch sử về chiến công của Anh hùng phi công Nguyễn Văn Ba. Những bức ảnh đã nhuốm màu thời gian bỗng trở nên sống động hơn khi được nhìn qua ánh mắt của người thân. Ở đó, hình ảnh người anh hùng không chỉ là biểu tượng của lịch sử, mà còn là một người cha gần gũi, một niềm tự hào của gia đình.
Chị Thanh Hải xúc động chia sẻ: “Mỗi lần nhìn lại những tư liệu ấy, tôi như hiểu thêm về cuộc đời và con đường mà cha mình đã đi qua, đó là một hành trình của lòng dũng cảm, của sự hy sinh và cống hiến thầm lặng. Chúng tôi vẫn nhớ giọng nói và những câu chuyện của ba với gia đình. Ba hay kể, những năm kháng chiến chống Mỹ, trước khi lên máy bay làm nhiệm vụ, ba cùng các đồng đội hay chào nhau, cùng hô thân ái và quyết thắng! Vì mỗi lần thực hiện nhiệm vụ bay trực tiếp tham gia chiến đấu và phục vụ chiến trường trong điều kiện trang thiết bị bay thô sơ, đều như một nhiệm vụ cảm tử, mỗi thành viên tổ lái đều xác định hiểm nguy, có thể không trở về… Ba bảo, khi ấy, tin rằng chỉ một cái ôm và siết chặt tay với đồng chí, đồng đội thôi là niềm tin chiến thắng sẽ rất cao”.
Ba còn kể, bên cạnh những lý tưởng thiêng liêng vì Tổ quốc, vì Quân đội, ba còn có một động lực nung nấu ngày đêm trong ba đó là hướng về quê hương và về mẹ. Ba luôn ra trận trong tâm thế “Nhằm thẳng quân thù mà bắn”, mỗi khi nhận nhiệm vụ xuất kích, ba hướng về Miền Nam, mong muốn nhanh chóng giải phóng Miền Nam, thống nhất đất nước để được sớm trở về quê hương Bến Tre rợp bóng dừa, nơi có người mẹ già đang chờ đợi mòn mỏi theo năm tháng… Có lẽ, những động lực rất đời thường của người lính ấy đã khiến ba anh dũng vượt qua tất cả gian khó, hy sinh, ghi chiến công và được Đảng, Nhà nước tuyên Anh hùng lực lượng vũ trang”.
Trong không khí cởi mở, chị Thanh Hải chia sẻ thêm niềm tự hào về gia đình có truyền thống cách mạng của mình, ông nội của chị, nguyên là Phó Bí thư Tỉnh ủy Bến Tre – cha của Anh hùng Nguyễn Văn Ba là liệt sĩ hy sinh tại Côn Đảo, hai người chú của chị cũng là liệt sĩ trong chiến trường Miền Nam. Với những hy sinh và cống hiến của gia đình trong Kháng chiến chống Mỹ, bà nội của chị – mẹ của Anh hùng Nguyễn Văn Ba được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Chị bày tỏ: “Đến với Đoàn bay 919 trong không khí thân tình, ấm áp. Tôi cảm nhận cảm giác gần gũi như những người thân trở về nhà. Chính điều đó đã tạo nên một giá trị rất riêng của Đoàn bay 919, nơi truyền thống không chỉ được lưu giữ trong hiện vật, mà còn sống trong cách con người trân trọng quá khứ và đối xử với nhau bằng sự chân thành”.
Trong buổi gặp mặt, các thế hệ đã cùng nhau ôn lại những chiến công của các Anh hùng, liệt sĩ và thế hệ tiền bối, những người đã đặt nền móng cho sự hình thành và phát triển của Đoàn bay 919 ngày hôm nay. Những câu chuyện lịch sử không chỉ để nhắc nhớ, mà còn trở thành nguồn cảm hứng, là động lực để các thế hệ phi công tiếp tục gìn giữ và phát huy truyền thống.
Thay mặt đơn vị, ông Nguyễn Như Ngọc, Phó Đoàn trưởng Đoàn bay 919 đã trân trọng trao tặng cuốn kỷ yếu Sách ảnh quá trình hơn 65 năm xây dựng và phát triển của đơn vị, trong đó dành những trang trang trọng để giới thiệu về chiến công của Anh hùng phi công Nguyễn Văn Ba và đồng đội. Đây không chỉ là món quà lưu niệm, mà còn là sự khẳng định rằng những đóng góp của các thế hệ đi trước luôn được ghi nhớ và tiếp nối.
Đặc biệt, câu chuyện của gia đình Anh hùng phi công Nguyễn Văn Ba còn mang một ý nghĩa sâu sắc hơn khi truyền thống ấy đang được tiếp nối một cách sống động. Chị Thanh Hải xúc động cho biết, trong gia đình hiện nay, cháu ngoại của ông là Đào Nhật Trùng Lâm, hiện là Cơ trưởng đang công tác tại Đội bay A321, Đoàn bay 919. Đây là niềm tự hào, hạnh phúc của gia đình Anh hùng Nguyễn Văn Ba khi có con cháu tiếp bước con đường mà ông ngoại đã từng đi.
Từ chiếc T-28 trong trận không chiến năm 1964 đến buồng lái hiện đại của A321 hôm nay là cả một hành trình dài của lịch sử và phát triển. Nhưng có một điều không thay đổi, đó là tinh thần người phi công: bản lĩnh, trách nhiệm và niềm tự hào khi được cất cánh.
Chuyến thăm khép lại, nhưng dư âm còn đọng lại sâu sắc trong gia đình chị Thanh Hải và Đoàn bay 919. Đó không chỉ là một cuộc gặp gỡ, mà là một sự kết nối, giữa quá khứ và hiện tại, giữa ký ức và tương lai. Đoàn bay 919 hôm nay tiếp tục vươn cao, nhưng luôn mang theo hành trang quý giá nhất: truyền thống được xây dựng từ những hy sinh và cống hiến của các thế hệ đi trước.
Giữa bầu trời của kỷ nguyên mới, của những ngày như hôm nay, hành trình ấy vẫn đang tiếp tục tiếp diễn, bền bỉ, tự hào và không bao giờ gián đoạn.
