Vì sao hàng hóa trên máy bay không thể xếp tuỳ ý?

Trước mỗi chuyến bay, bảng tải (Load Sheet) cung cấp cho tổ lái những thông tin quan trọng về trọng lượng và sự phân bổ tải trên tàu bay: số lượng hành khách, hành lý, hàng hóa, nhiên liệu và vị trí sắp xếp. Từ những dữ liệu này, tổ lái xác định trọng tâm (Center of Gravity – CG) của tàu bay có nằm trong giới hạn an toàn hay không. Vì vậy, mỗi thay đổi về trọng lượng hoặc vị trí hàng hóa đều cần được cập nhật và kiểm soát chính xác trước khi tàu bay cất cánh.

ULD – “đơn vị” chứa hàng tiêu chuẩn của hàng không

ULD (Unit Load Device) là tên gọi chung cho các container (thùng chứa) và pallet (mâm hàng) được tiêu chuẩn hóa để vận chuyển hàng hóa, hành lý trên tàu bay. ULD có kích thước, hình dạng phù hợp với từng loại tàu bay và được cố định vào hệ thống sàn khoang hàng, giúp tận dụng không gian và giữ hàng hóa ổn định trong suốt chuyến bay.

Tùy loại tàu bay, ULD có nhiều kích thước và cấu hình khác nhau. Một số loại container như LD3, LD6, LD8 thường được sử dụng trên tàu bay thân hẹp hoặc thân rộng tùy cấu hình; trong khi PMC, PLA là các loại pallet phổ biến trên tàu bay thân rộng như Airbus A350, Boeing 787. Mỗi loại ULD đều có giới hạn trọng lượng và yêu cầu khai thác riêng.

ULD không chỉ là phương tiện chứa hàng. Mỗi container được đưa lên tàu bay phải đúng loại, đúng vị trí và được kiểm soát tình trạng trước khi sử dụng.

Do đó, ULD phải được lựa chọn đúng loại, đúng vị trí và bảo đảm tình trạng kỹ thuật trước khi sử dụng. ULD hư hỏng hoặc không đáp ứng yêu cầu khai thác sẽ không được đưa lên tàu bay.

Tại Vietnam Airlines, với đội tàu bay gồm nhiều chủng loại như ATR 72, A321, A350 và B787, Hãng quản lý số lượng lớn ULD phục vụ khai thác hàng ngày. Mỗi ULD có mã nhận dạng riêng để theo dõi, quản lý và kiểm soát trong quá trình sử dụng.

CG – trọng tâm phải nằm trong giới hạn cho phép

CG (Center of Gravity) là điểm quy ước tại đó toàn bộ trọng lượng của tàu bay được coi như tập trung. Để tàu bay vận hành ổn định, trọng tâm phải nằm trong một khoảng giới hạn được gọi là CG envelope – vùng giới hạn trọng tâm cho phép.

Nếu trọng tâm quá xa về phía trước (forward CG), tàu bay có thể cần nhiều lực hơn để duy trì tư thế bay, từ đó ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác. Ngược lại, trọng tâm quá xa về phía sau (aft CG) có thể làm giảm độ ổn định của tàu bay.

Vì vậy, hàng hóa và hành lý không được xếp tùy ý. Trọng lượng và vị trí của từng ULD, cùng với hành khách, hành lý, nhiên liệu và các tải trọng khác, đều được đưa vào tính toán để xác định trọng tâm của tàu bay.

Nói cách khác, việc xếp hàng không đơn thuần là “đưa hàng lên máy bay”, mà là một phần của bài toán bảo đảm trọng lượng và cân bằng cho cả chuyến bay.

Hàng hóa cũng có những “nguyên tắc không đứng cạnh nhau”

Bên cạnh trọng lượng và vị trí, người lập kế hoạch xếp hàng còn phải xem xét tính tương thích của hàng hóa (cargo compatibility). Một số loại hàng không được phép xếp cùng nhau hoặc phải được bố trí theo những điều kiện nhất định để tránh ảnh hưởng lẫn nhau.

Ví dụ, một số hàng nguy hiểm (Dangerous Goods – DGR) có yêu cầu riêng về vị trí và khoảng cách với các loại hàng khác. Chất oxy hóa cần được cách ly phù hợp với chất dễ cháy; một số loại hóa chất không được xếp gần thực phẩm; vật liệu từ hóa (magnetized material) cũng có yêu cầu khai thác riêng.

Từ mặt đất đến khoang hàng, mỗi thao tác xếp dỡ ULD đều phải chính xác, bởi vị trí và trọng lượng hàng hóa có thể tác động trực tiếp đến cân bằng tàu bay.

Do đó, load planning – lập kế hoạch xếp tải là công việc đòi hỏi kiến thức chuyên môn và phải tuân thủ chặt chẽ các quy định khai thác. Người thực hiện không chỉ tính toán trọng lượng mà còn phải xem xét vị trí, loại hàng, khả năng cố định và các yêu cầu đặc biệt của từng lô hàng.

Last Minute Change – khi mọi thứ thay đổi vào phút chót

Kế hoạch xếp tải có thể đã hoàn tất nhưng vẫn phát sinh thay đổi ngay trước giờ khởi hành. Chẳng hạn, có thêm một số kiện hàng, hành khách không lên máy bay hoặc một ULD được thay thế bằng ULD khác có trọng lượng khác.

Những thay đổi này được gọi là LMC (Last Minute Change – thay đổi vào phút chót). Dù thay đổi nhỏ, thông tin vẫn phải được cập nhật để kiểm tra lại các thông số liên quan đến trọng lượng và trọng tâm trước khi tàu bay cất cánh.

Quy trình xử lý LMC vì vậy yêu cầu sự chính xác và phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận liên quan. Mọi thay đổi cần được tính toán, xác nhận và cập nhật vào Load Sheet – bảng tải, bảo đảm các giới hạn khai thác vẫn được đáp ứng.

Tại Vietnam Airlines, Load Sheet được lập và kiểm soát dựa trên dữ liệu khai thác của chuyến bay. Load Controller – nhân viên kiểm soát tải có trách nhiệm kiểm tra, xác nhận các thông tin liên quan trước khi bảng tải được chuyển tới tổ lái. Cơ trưởng sử dụng Load Sheet để nắm các thông số quan trọng về trọng lượng, cân bằng và tải của chuyến bay trước khi quyết định cất cánh.

Những công việc phía sau một chuyến bay an toàn

Khi hành khách đã ổn định chỗ ngồi và chuẩn bị cho chuyến bay, dưới mặt đất, nhiều công việc vẫn đang được thực hiện để hoàn tất quá trình chuẩn bị.

Một ULD phải đúng loại, đúng vị trí và được cố định đúng quy định. Hàng hóa phải được phân bổ phù hợp, các thay đổi vào phút chót phải được cập nhật và những thông số trên Load Sheet phải được kiểm tra trước khi tàu bay đóng cửa.

Đó là những công việc diễn ra phía sau mỗi chuyến bay – âm thầm nhưng chính xác, nơi mỗi kiện hàng, mỗi vị trí và mỗi con số đều góp phần bảo đảm chuyến bay được khai thác an toàn và hiệu quả.

Phan Quý Đốc - Ban ATCL/03
Share bài viết:

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Chào mừng trở lại!

Đăng nhập vào tài khoản của bạn dưới đây

Lấy lại mật khẩu của bạn

Vui lòng nhập tên người dùng hoặc địa chỉ email để đặt lại mật khẩu của bạn.

GỬI Ý KIẾN THÀNH CÔNG!

Chào Anh/Chị,
VNA Spirit đã ghi nhận những chia sẻ tâm huyết của Anh/Chị. Sự đóng góp này chính là động lực để mỗi chuyến bay của chúng ta thêm An toàn – Đúng giờ – Hiệu quả.

Góc thông điệp

“Góc thông điệp” là nơi VNA Spirit trân quý tiếp nhận các ý kiến, đề xuất từ CBNV – những con người đang ngày đêm đóng góp thầm lặng, bền bỉ cho mỗi chuyến bay của Vietnam Airlines.

Mỗi thông điệp gửi về sẽ được tổng hợp, lựa chọn và hiển thị tại đây như những hành động nhỏ nhưng thiết thực, cùng nhau góp phần nâng cao an toàn, đúng giờ và hiệu quả trong khai thác.