“Như đóa hoa năm cánh cửa ô”
Địa danh đầu tiên xuất hiện trong nhiều ca khúc về Hà Nội chính là hồ Gươm. Đây là trung tâm lâu đời của những cuộc kiến tạo đô thị, bắt đầu từ vết tích cũ của sông Hồng, để rồi mang tên Lục Thủy hay Tả Vọng, và cái tên hồ Gươm hay Hoàn Kiếm lại bắt nguồn từ truyền thuyết vua Lê Lợi trả gươm cho thần Kim Quy dưới hồ nước này.
Năm 1949, giữa một thành phố u hoài trong chiến tranh, sắc thu bên hồ Gươm là nỗi luyến nhớ thời khắc huy hoàng đã qua: “Bước men quanh hồ Hoàn Kiếm giữa thu chiều úa. Tôi nhớ ngày tháng sống nơi thủ đô hồi qua. Hồ đẹp gương nước liễu xưa la đà. Đời vui thái bình trước lúc chiến tranh!” (Hà Nội 49 – Trần Văn Nhơn). Mùa thu bên hồ đã thành ký ức hoài niệm của người tha hương, gắn với hình ảnh tháp Rùa, đền Ngọc Sơn hay cầu Thê Húc, cô đúc nên một chân dung đầy diễm ảo của thành phố.
Sau năm 1954, 2 ca khúc cùng mang tên Chiều hồ Gươm của Trần Thụ và Đặng An Nguyên, cách nhau 3 thập niên, đều gợi nên khung cảnh lãng mạn: “Hồ Gươm hôm nay chiều về thu, làn nước xanh xanh lặng lờ trôi, soi bóng Tháp Rùa, như đắm chìm trong nắng vàng, nghiêng nghiêng hàng dương liễu” (Chiều hồ Gươm – Trần Thụ) và ngụ ý về một trung tâm bất biến của thủ đô cho dù qua biến thiên của thời cuộc: “Hồ Gươm mặt nước xanh mùa thu, như đóa hoa năm cánh năm cửa ô. Như trái tim yêu mến của thủ đô…” (Chiều hồ Gươm – Đặng An Nguyên)
Giai đoạn chuyển tiếp từ thế kỷ 20 sang thế kỷ 21, bài hát Truyền thuyết Hồ Gươm của Hoàng Phúc Thắng một lần nữa khẳng định giá trị của mặt hồ lịch sử, đồng thời nối dài cảm xúc sử thi của dòng ca khúc viết về Hà Nội: “Hồ Gươm ơi! Long lanh như giọt nước mắt đọng lại từ ngàn năm, giữa lòng thành phố hạnh phúc vơi đầy”. Hồ Gươm đã trọn vẹn là biểu tượng không thể thay thế trong những ca từ về thủ đô.
“Hà Nội ơi trong trái tim ta”
Những năm tháng mà cuộc sống còn hằn nét nhọc nhằn lên gương mặt phố, hơn một lần trong âm nhạc, mùa thu làm dịu dàng hơn những dáng hình. Trên sóng phát thanh và truyền hình vang lên thường xuyên nhiều giai điệu đẹp đẽ với lời ca lạc quan: “Thu đi dài năm tháng, vinh quang và duyên dáng, cho ta khuôn mặt sáng ngời” (Hà Nội mùa thu – Vũ Thanh) hay “Mùa thu đi qua từng phố nhỏ, ôi Hồ Gươm như một bài thơ” (Hà Nội trái tim hồng – Nguyễn Đức Toàn).
Cảm thức về mùa thu cách mạng cũng để lại dấu ấn với nhiều nhạc sĩ, từ những nhân chứng với “Ta chưa quên, một mùa thu Hà Nội vùng lên, Hồng Hà cuộn sóng… Hà Nội hôm nay đi lên trong nắng Ba Đình” (Trời Hà Nội xanh – Văn Ký); hay “Mùa thu em ơi sao vàng cờ bay. Trời thu năm xưa lay động lòng ai, lời thu xôn xao, Ba Đình còn vang. Thu ước vọng, thu thiết tha đầy niềm tin” (Mùa thu tình yêu – Quang Minh).
Lớp học trò một thời, nay đã trung niên, hẳn vẫn nhớ giai điệu rộn ràng của muôn âm thanh đường phố ngày khai trường với “Có tiếng chim kêu đầu bờ, thu nay đã về rồi. Tiếng trống vang lên từng hồi như thúc giục ta tới. Lách cách bên kia Bờ Hồ vẫn chiếc tàu điện, như nhắc, như giục ta tới lớp học vui” (Mùa thu Hà Nội – Trần Hoàn). Tới những năm 1990, mùa thu học trò vẫn gắn với khung cảnh “chiều mùa thu, gió về dọc trên phố phường. Áo học trò xanh những hàng me. Hà Nội ơi ta nhớ không quên, Hà Nội ơi trong trái tim ta…” (Hà Nội đêm trở gió – Trọng Đài, lời Chu Lai).
Mùa thu không tuổi
Phố xưa, phố cũ và phố mùa thu có gió heo may luôn là những từ gợi ngay đến Hà Nội. Phố cũ của Phú Quang là “Đêm cuối thu, trăng lạnh mờ sương” (Im lặng đêm Hà Nội), của Trần Tiến là “phố buồn nâu, mái ngói buồn nâu, cà phê đắng rơi từng giọt nâu buồn, nhà ga cũ tiếng còi xa mờ” (Phố nghèo), và còn đó những “phố xưa nhà cổ, mái ngói thâm nâu” của Trịnh Công Sơn, một lữ khách ghé qua, điểm những sắc màu tươi vui của cốm sữa vỉa hè, “cây cơm nguội vàng, cây bàng lá đỏ” và mặt nước vàng lay của một chiều thu hồ Tây (Nhớ mùa thu Hà Nội)…
Cho dù đổi thay nhiều, người nặng lòng vẫn dành cho thành phố tình yêu da diết. Còn đó những giai điệu tân nhạc dặt dìu và lời ca xưng tụng một mùa thu không tuổi: “Anh mong chờ mùa thu, trời đất kia ngả màu xanh lơ, đàn bướm kia đùa vui trên muôn hoa, bên những bông hồng đẹp xinh” (Thu quyến rũ – Đoàn Chuẩn và Từ Linh) với những hình bóng giai nhân: “Nhẹ rung tà áo, làn môi cười thắm như cánh hoa đào” (Thu ca – Phạm Mạnh Cương).
Mùa thu về phố từ lúc nào, chẳng thể đoán trước được. Chỉ cần sắc nắng vương hay ngọn gió nhẹ, người Hà Nội đã nhạy cảm nhận ra, và trong tâm trí họ lập tức ngân lên âm điệu của mùa thu và khe khẽ hát thành lời, ca ngợi “người bạn cố tri” thủy chung qua bao năm tháng.
Xem thêm các bài viết về văn hóa, du lịch, phong cách sống địa phương tại đây: https://heritagevietnamairlines.com/
