Mỗi năm, hàng triệu tấn rác thải cabin
Theo phân tích của các chuyên gia hàng không, việc “ăn trên trời” khác biệt hoàn toàn so với ăn ở dưới mặt đất. Suất ăn hàng không đòi hỏi tuân thủ chặt chẽ các quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm và phải đủ định lượng. Để đạt sự hài lòng của khách hàng trong chuyến bay, trước đây, các hãng hàng không có xu hướng dự trữ nhiều thực phẩm hơn mức cần thiết và chính điều đó cũng là nguyên nhân dẫn tới tăng chất thải.
Thống kê của Hiệp hội Vận tải hàng không quốc tế (IATA), 10 năm trước (năm 2016), các hãng hàng không đã thải ra 5,2 triệu tấn chất thải, để xử lý (chôn lấp hoặc đốt bỏ), các hãng phải mất khoảng 525 triệu USD chi phí. Cùng với lượng hành khách ngày càng tăng, rác thải cabin đang trở thành một bài toán đáng chú ý trong quá trình chuyển đổi xanh của ngành hàng không. Do vậy, các chuyên gia hàng không cho rằng, việc linh hoạt trong cung cách phục vụ hành khách chính là một trong những giải pháp giúp các hãng hàng không hạn chế lãng phí.
Bằng cách theo dõi dữ liệu trực tuyến của hành khách, thu nhập cũng như thói quen tiêu dùng, các hãng có thể dự đoán hành vi của hành khách, có khả năng sử dụng loại đồ ăn nào trên máy bay để điều chỉnh thực đơn phù hợp. Một giải pháp khác là cho phép khách hàng gọi món trước chuyến bay. Phương thức này được nhiều hãng hàng không giá rẻ áp dụng. Với hệ thống này, các hãng hàng không có thể vừa đáp ứng nhu cầu hành khách, vừa giảm thiểu lãng phí.
Theo IATA, các cuộc kiểm toán chất thải cabin thời gian gần đây cho thấy, trên một chuyến bay, trung bình mỗi hành khách tạo ra khoảng 0,94kg rác. Nếu tính trên toàn ngành, mỗi năm lượng rác phát sinh có thể lên tới 3,6 triệu tấn, riêng thực phẩm và đồ uống chiếm gần 2,5 triệu tấn, trong đó, các suất ăn còn nguyên, không được sử dụng chiếm tới gần 20%. Lượng chất thải cabin được dự báo sẽ tăng gấp hai lần vào năm 2040 nếu tốc độ tăng trưởng hành khách được duy trì như hiện nay.
Những con số này cho thấy, bên cạnh chai nhựa, cốc giấy hay bao bì dùng một lần, thực phẩm cũng chiếm một phần đáng kể trong lượng rác phát sinh trên máy bay. Việc xử lý lượng rác này cũng phức tạp hơn rác thải thông thường. Rác cabin gồm hai dòng chính là chất thải từ hoạt động vệ sinh và chất thải từ phục vụ ăn uống. Với các chuyến bay quốc tế, quy định kiểm dịch, sức khỏe động thực vật tại nhiều quốc gia khiến một phần rác từ suất ăn phải được xử lý riêng, thậm chí tiêu hủy, thay vì tái sử dụng hoặc tái chế.
Bởi vậy, các hãng hàng không đang tác động vào nhiều khâu, từ thay vật liệu, giảm đồ dùng một lần đến phân loại ngay trên máy bay và tổ chức lại quy trình xử lý sau chuyến bay. Hãng KLM hiện phân loại 14 dòng chất thải trên các chuyến bay châu Âu để đưa đi tái chế. Hãng cho biết mỗi năm đối tác xử lý khoảng 300 tấn nhựa từ hoạt động này. Còn Iberia lựa chọn cách tổ chức lại quá trình thu gom thông qua chương trình Zero Cabin Waste, sử dụng xe đẩy có các ngăn riêng để phân loại rác ngay trên chuyến bay. Năm 2023, hãng ghi nhận 3.310 tấn rác cabin, trong đó 47% được tái chế.
Với hàng không Việt Nam, bài toán tương tự ngày càng được đặt ra khi quy mô thị trường và nhu cầu đi lại bằng đường hàng không tiếp tục mở rộng. Nhiều chuyến bay hơn kéo theo lượng suất ăn, đồ uống, bao bì và vật phẩm phục vụ trên khoang lớn hơn. Điều này đặt ra yêu cầu kiểm soát lượng chất thải phát sinh ngay trong quá trình khai thác, thay vì chỉ xử lý sau khi chuyến bay kết thúc. Dư địa giảm chất thải nằm ở nhiều khâu. Các hãng có thể lựa chọn vật liệu phù hợp, phân loại rác trên máy bay và tính toán lượng suất ăn sát hơn với nhu cầu thực tế của hành khách.
Giảm lãng phí từ mỗi lựa chọn
Tại Vietnam Airlines, hàng không xanh được xác định là một trong sáu trụ cột chiến lược. Hãng đang triển khai nhiều giải pháp, từ đổi mới đội tàu bay, sử dụng nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) đến giảm giấy, nhựa dùng một lần và phân loại rác trên máy bay. Bài toán suất ăn đang mở thêm một hướng tiếp cận: giảm lượng dư thừa ngay trước khi nó trở thành rác. Phân loại và tái chế giúp xử lý lượng rác đã phát sinh, nhưng với suất ăn, một phần lãng phí có thể được hạn chế sớm hơn. Nếu hãng hàng không biết trước hành khách nào không có nhu cầu dùng bữa, lượng suất ăn chuẩn bị cho chuyến bay có thể được tính toán sát hơn.
Theo hướng này, Vietnam Airlines triển khai chương trình “Tùy chọn không dùng suất ăn” (Lotus Green Choice) trên hệ thống check-in trực tuyến, cho phép hành khách lựa chọn không sử dụng suất ăn trong khoảng 24 giờ đến 1 giờ trước giờ khởi hành. Với các đường bay dài, giai đoạn đầu chương trình áp dụng đối với bữa ăn đầu tiên. Lựa chọn của hành khách được ghi nhận trước chuyến bay và chuyển thành dữ liệu để các bộ phận liên quan điều chỉnh lượng cung ứng. Thay vì chuẩn bị một suất ăn rồi đưa lên máy bay dù người nhận không có nhu cầu sử dụng, hãng có thể giảm phần nguyên liệu, suất ăn và vật phẩm phục vụ không cần thiết ngay từ đầu.
Cách làm này đi theo hướng kiểm soát chất thải tại nguồn đang được ngành hàng không thúc đẩy. IATA cũng khuyến nghị hành khách từ chối thực phẩm, đồ uống hoặc vật phẩm trên chuyến bay nếu biết mình không sử dụng, đồng thời lựa chọn suất ăn trước chuyến bay khi hãng cung cấp tính năng này. Với hành khách, Lotus Green Choice được thiết kế như một lựa chọn trong quá trình làm thủ tục trực tuyến.
Người dùng có thể thay đổi quyết định trước giờ bay; trường hợp phát sinh nhu cầu trên chuyến bay, hãng có phương án phục vụ phù hợp tùy điều kiện thực tế. Quy mô tác động của giải pháp sẽ phụ thuộc vào số hành khách sử dụng và phạm vi triển khai. Tuy nhiên, việc đưa nhu cầu thực tế vào khâu chuẩn bị cho thấy một cách tiếp cận trực tiếp hơn với bài toán rác cabin: hạn chế lượng dư thừa trước khi chuyến bay khởi hành.
Vietnam Airlines đang từng bước đưa các giải pháp bền vững vào hoạt động khai thác thường xuyên. Từ ngày 18/9/2026, hãng chính thức ra mắt tính năng Lotus Green Choice trên hệ thống làm thủ tục trực tuyến, cho phép hành khách chủ động lựa chọn không sử dụng suất ăn theo nhu cầu cá nhân. Giải pháp này khẳng định nỗ lực nâng cao chất lượng dịch vụ và hiện thực hóa các giải pháp phát triển bền vững của hãng.
Những giải pháp này dựa trên nền tảng kết quả vận hành được hãng tích lũy liên tục. Theo Báo cáo phát triển bền vững năm 2025, Vietnam Airlines tiết kiệm khoảng 25.500 tấn nhiên liệu thông qua tối ưu kế hoạch bay và đường bay, giúp cắt giảm 83.525 tấn CO₂ tương đương. Đội tàu bay mới hiện chiếm 52% với độ tuổi bình quân 8,7 năm.
Với khoảng 3,6 triệu tấn rác cabin phát sinh mỗi năm trên toàn cầu, không một giải pháp riêng lẻ nào có thể xử lý toàn bộ bài toán. Việc giảm chất thải cần được thực hiện ở nhiều khâu, từ lựa chọn vật liệu, phân loại và tái chế đến điều chỉnh lượng suất ăn. Lotus Green Choice là một mắt xích trong chuỗi đó, đưa lựa chọn của hành khách vào quá trình chuẩn bị để giảm phần nguồn lực được đưa lên máy bay nhưng cuối cùng không được sử dụng.
