Trên Con đường tơ lụa nối liền Á – Âu, lữ khách vẫn truyền tai nhau câu chuyện về mùa thu Cam Túc với sắc vàng rực rỡ. Khi đó, sắc lá óng ả biến vùng đất Tây Bắc Trung Quốc thành dải lụa trải giữa thiên nhiên bao la và dấu tích lịch sử hàng nghìn năm. Nơi đây từng in dấu các đoàn lạc đà vượt qua núi tuyết, sa mạc và thảo nguyên, trở về cổ kinh Trường An hoặc thẳng tiến tới Trung Á, mang theo khát vọng chạm đến những miền xa.
Hành trình khám phá Cam Túc có thể bắt đầu từ Đôn Hoàng – viên ngọc quý của Con đường tơ lụa. Trong hơn 2.000 năm, nơi đây từng là cửa ngõ giao thương Đông – Tây. Các đoàn thương nhân từ nhiều vùng đất không chỉ mang theo hàng hóa mà còn đưa văn hóa, nghệ thuật và tín ngưỡng gặp gỡ trên mảnh đất này. Đôn Hoàng vì thế trở thành điểm trung chuyển thương mại và nơi giao thoa của nhiều nền văn minh.
Từ Đôn Hoàng ngược về phía đông, người ta sẽ dừng chân trước “thiên hạ đệ nhất hùng quan” của Trung Hoa – Gia Dục Quan, cửa ải nằm ở đầu phía tây của Vạn Lý Trường Thành thời Minh. Cùng với hệ thống tường thành, hào, đồn lũy và đài phong hỏa, nơi đây từng tạo nên một tuyến phòng thủ trọng yếu ở hành lang Hà Tây. Đối với người Trung Hoa cổ đại, Gia Dục Quan còn mang ý nghĩa biểu tượng: vượt qua cửa ải này là bước vào vùng đất tây vực rộng lớn, kỳ bí. Đứng trên tường thành nhuốm màu thời gian vào một buổi chiều thu, phóng tầm mắt về phía sa mạc bao la và dãy Kỳ Liên Sơn mờ xa cuối trời, người ta dễ hình dung cảnh các đoàn kỵ binh, lữ hành và tăng lữ từng nối nhau qua đây trong hơn 600 năm.
Gió cát Đôn Hoàng tiếp tục đưa du khách tới cặp danh thắng Minh Sa Sơn – Nguyệt Nha Tuyền. Minh Sa Sơn nổi tiếng với cát mang các sắc đỏ, vàng, xanh, trắng và đen; còn Nguyệt Nha Tuyền, đúng như tên gọi, có hình trăng lưỡi liềm nằm giữa biển cát mênh mông. Điều kỳ diệu khiến nơi đây trở thành biểu tượng của Cam Túc chính là dáng hồ xanh trong vẫn được gìn giữ giữa các cồn cát khổng lồ qua bao thế kỷ.
Người xưa kể nhiều truyền thuyết về Nguyệt Nha Tuyền. Một câu chuyện ví hồ nước như giọt lệ xanh rơi xuống giữa sa mạc, dành cho những lữ khách từng vật lộn với cái nóng khắc nghiệt của vùng Gobi. Ban ngày, Nguyệt Nha Tuyền tươi mát như ốc đảo, thu hút đông đảo du khách tới chụp ảnh, còn ban đêm, mặt hồ phẳng như gương, soi bóng trăng vằng vặc, tạo nên khung cảnh tịch liêu, huyền ảo.
Bao quanh Nguyệt Nha Tuyền là “những cồn cát biết hát” của Minh Sa Sơn. Tên gọi này xuất phát từ hiện tượng tự nhiên đặc biệt: khi gió thổi hoặc có người trượt trên sườn dốc, các hạt cát chuyển động, va chạm và tạo nên âm thanh vang vọng. Lúc hoàng hôn buông xuống, cả biển cát chuyển sang màu cam đỏ, những bóng lạc đà kéo dài trên cồn, tạo nên khoảnh khắc tráng lệ cuối ngày.
Nếu Đôn Hoàng mang vẻ đẹp mềm mại của cát và nước thì thắng cảnh Thất Thải Đan Hà ở Trương Dịch lại khiến du khách choáng ngợp bởi sắc màu kỳ ảo của đá. Các lớp trầm tích nơi đây hình thành từ kỷ Phấn trắng, sau đó trải qua hơn 100 triệu năm vận động kiến tạo, phong hóa và xói mòn. Đây là khu vực tiêu biểu của vùng khô hạn Tây Bắc Trung Quốc, đồng thời nổi bật bởi sự kết hợp giữa địa mạo Đan Hà và cảnh quan đồi nhiều màu sắc. Các lớp đá đỏ, vàng, trắng, nâu, cam và tím xếp chồng lên nhau như một dải cầu vồng khổng lồ.
Bình minh và hoàng hôn là những thời điểm lý tưởng để ngắm “núi cầu vồng”. Khi ánh mặt trời chiếu xiên qua các sườn đồi, màu sắc của từng lớp đá trở nên rực rỡ hơn. Không chỉ có giá trị địa chất, Trương Dịch từng là điểm trung chuyển quan trọng trên Con đường tơ lụa, lưu giữ nhiều nét văn hóa giao thoa giữa người Hán, người Hồi, người Tạng và các dân tộc khác. Chợ địa phương vẫn bày bán nhiều sản vật như trái cây khô, hạt óc chó, hạnh nhân cùng các loại gia vị bản địa.
Dấu ấn mùa thu Cam Túc còn níu chân du khách tại rừng hồ dương ở huyện Kim Tháp, thành phố Tửu Tuyền. Được mệnh danh là “chiến binh của sa mạc”, hồ dương là loài cây thân gỗ chịu hạn, chịu mặn và thích nghi với điều kiện khí hậu khắc nghiệt. Vì thế, người Trung Quốc vẫn truyền nhau câu nói: “Hồ dương sống 1.000 năm, chết đứng 1.000 năm và ngã xuống vẫn tồn tại thêm 1.000 năm” để tôn vinh sức sống mạnh mẽ của loài cây này.
Rừng hồ dương Kim Tháp rộng hơn 600 ha, kết hợp với hồng liễu và nhiều loài thực vật chịu hạn của vùng hoang mạc. Từ cuối tháng 9 đến giữa tháng 10, khu rừng đồng loạt chuyển sang màu vàng mê hoặc. Xen giữa các thân cổ thụ là các khoảng nước xanh trong, phản chiếu bầu trời cao vời vợi. Khu rừng Kim Tháp được phát triển thành điểm du lịch sinh thái đặc trưng trên hành lang Con đường tơ lụa.
Cam Túc mùa thu không chỉ hấp dẫn bởi các thắng cảnh nổi tiếng mà còn bởi chiều sâu văn hóa và bề dày lịch sử tích lũy qua nhiều thế kỷ. Cảnh sắc và các câu chuyện được lưu truyền qua thời gian đã cùng dệt nên một phần Con đường tơ lụa huyền thoại.
