Đó cũng là lý do ngày 3/7, tại Hà Nội, Vietnam Airlines phối hợp với Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) tổ chức hội thảo “Ứng dụng tiêu chuẩn ONE Record và xử lý hàng hóa đặc biệt”, với sự tham gia của các đại biểu đến từ các hãng hàng không, doanh nghiệp giao nhận vận tải, đơn vị khai thác hàng hóa, doanh nghiệp phục vụ mặt đất và các đối tác trong chuỗi logistics.
Chuyển đổi số chỉ phát huy giá trị khi toàn ngành cùng kết nối dữ liệu
Tham dự hội thảo có ông David Wee – Giám đốc An toàn, An ninh và Khai thác hàng hóa khu vực châu Á – Thái Bình Dương của IATA; bà Nguyễn Thanh Hương – Giám đốc IATA tại Việt Nam; ông Đỗ Xuân Quang – Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), cùng các đại biểu đến từ các hãng hàng không, doanh nghiệp giao nhận vận tải, đơn vị khai thác hàng hóa, doanh nghiệp phục vụ mặt đất và các đối tác trong chuỗi logistics. Về phía Vietnam Airlines có sự tham gia của ông Nguyễn Quang Trung, Phó Tổng giám đốc, cùng đại diện các đơn vị chuyên môn.
Hội thảo diễn ra trong bối cảnh vận tải hàng hóa hàng không đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ, khi yêu cầu số hóa dữ liệu, kết nối chuỗi cung ứng và nâng cao năng lực xử lý hàng hóa đặc biệt trở thành xu hướng tất yếu của ngành. Theo dự báo của IATA, doanh thu vận tải hàng hóa hàng không toàn cầu có thể đạt 162 tỉ USD trong năm 2026, phản ánh tiềm năng tăng trưởng rất lớn của lĩnh vực này. Tuy nhiên, cùng với sự mở rộng của thị trường là yêu cầu ngày càng cao về chuẩn hóa dữ liệu và khả năng kết nối giữa các doanh nghiệp trong toàn bộ chuỗi logistics.
Theo IATA, phía sau mỗi lô hàng hàng là một mạng lưới gồm nhiều hãng hàng không, doanh nghiệp logistics, kho hàng, đơn vị phục vụ mặt đất, hải quan và các cơ quan quản lý. Một lô hàng thông thường có thể phát sinh hàng trăm lượt trao đổi dữ liệu giữa các bên trong suốt hành trình vận chuyển. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp hiện vẫn sử dụng các hệ thống và chuẩn dữ liệu khác nhau, khiến thông tin bị chia cắt, gia tăng thời gian xử lý và hạn chế khả năng phối hợp trong toàn chuỗi cung ứng.
Đối với Việt Nam, yêu cầu chuyển đổi này càng trở nên cấp thiết. IATA đánh giá Việt Nam là một trong những thị trường hàng hóa hàng không tăng trưởng nhanh nhất khu vực nhờ sự phát triển của sản xuất, thương mại điện tử, logistics và vai trò ngày càng lớn trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Việc sớm áp dụng các tiêu chuẩn dữ liệu quốc tế được kỳ vọng sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng kết nối với thị trường thế giới và tăng năng lực cạnh tranh.
Ở góc độ doanh nghiệp logistics, ông Đỗ Xuân Quang, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), cho biết sự phát triển mạnh của thương mại điện tử xuyên biên giới và nhu cầu vận chuyển hàng hóa giá trị cao đang đặt ra những yêu cầu hoàn toàn mới đối với ngành logistics.
Theo ông Quang, khi sản lượng hàng hóa ngày càng lớn, lợi thế cạnh tranh không còn nằm ở tốc độ vận chuyển đơn thuần mà chuyển sang khả năng kết nối dữ liệu, truy xuất thông tin và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế đối với những nhóm hàng hóa đặc biệt.
Đồng quan điểm về yêu cầu tăng cường kết nối dữ liệu trong chuỗi cung ứng, ông Nguyễn Quang Trung, Phó Tổng giám đốc Vietnam Airlines, cho biết hãng xác định chuyển đổi số là một trong những định hướng chiến lược nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và chất lượng dịch vụ. Trong những năm gần đây, Vietnam Airlines đã triển khai chuyển đổi số trên nhiều lĩnh vực, từ thương mại điện tử, dịch vụ khách hàng, điều hành khai thác, bảo dưỡng kỹ thuật đến vận tải hàng hóa, hướng tới mô hình doanh nghiệp vận hành trên nền tảng dữ liệu.
Theo ông Trung, dữ liệu sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc theo dõi lô hàng, tối ưu khai thác và nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, nếu mỗi doanh nghiệp phát triển một hệ thống riêng mà không thể kết nối với nhau thì quá trình chuyển đổi số sẽ khó tạo ra giá trị thực sự.
“Một đơn vị phục vụ hàng hóa có thể ứng dụng công nghệ tiên tiến trong hoạt động khai thác. Nhưng nếu các hệ thống đó không thể kết nối và trao đổi dữ liệu một cách hiệu quả, chúng ta vẫn chưa thể khai thác hết tiềm năng mà chuyển đổi số mang lại. Đó cũng chính là lý do các sáng kiến như ONE Record ngày càng nhận được sự quan tâm của cộng đồng hàng không quốc tế“, ông Trung chia sẻ.
Theo lãnh đạo Vietnam Airlines, bên cạnh chuẩn dữ liệu ONE Record, các chương trình chứng nhận CEIV về vận chuyển dược phẩm, hàng tươi sống, động vật sống và pin lithium,… cũng góp phần bảo đảm chất lượng khai thác, giúp các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe. Vietnam Airlines sẽ tiếp tục phối hợp với IATA và các đối tác để thúc đẩy ứng dụng ONE Record, từng bước xây dựng hệ sinh thái vận tải hàng hóa hàng không hiện đại, minh bạch và kết nối, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của ngành trong giai đoạn tới.
Cũng theo IATA, ONE Record không chỉ là một giải pháp công nghệ mà là bước chuyển đổi trong cách ngành hàng không chia sẻ dữ liệu. Theo bà Nguyễn Thanh Hương, Giám đốc IATA tại Việt Nam, tiêu chuẩn này hướng tới xây dựng một nguồn dữ liệu thống nhất, cho phép các bên truy cập và cập nhật thông tin theo thời gian thực, thay cho phương thức trao đổi dữ liệu phân tán trước đây.
Theo bà Hương, cùng với chuyển đổi số, ngành hàng không cũng đang đối mặt với yêu cầu ngày càng cao trong vận chuyển nhiều sản phẩm dược phẩm, động vật sống, hàng nguy hiểm, pin lithium, hàng mau hỏng và các loại hàng hóa đặc biệt khác. Vì vậy, số hóa cần đi cùng các tiêu chuẩn về chất lượng, an toàn sự nhất quán và tính tuân thủ. Các chương trình chứng nhận CEIV của IATA được xem là nền tảng giúp doanh nghiệp chuẩn hóa quy trình khai thác và xây dựng niềm tin trong toàn chuỗi cung ứng.
Cụ thể, các chương trình chứng nhận CEIV của IATA cung cấp một khuôn khổ được công nhận trên toàn cầu nhằm giúp các tổ chức đạt được sự vận hành xuất sắc và xây dựng niềm tin trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Khi được kết hợp với các tiêu chuẩn kỹ thuật số như ONE Record, chứng nhận sẽ giúp tạo ra một hệ sinh thái hàng hóa không chỉ được kết nối, mà còn đáng tin cậy và minh bạch.
ONE Record thay đổi cách ngành hàng không chia sẻ dữ liệu
Là diễn giả chính của hội thảo, ông David Wee, Giám đốc An toàn, An ninh và Khai thác hàng hóa khu vực châu Á – Thái Bình Dương của IATA cho biết ONE Record không đơn thuần là một tiêu chuẩn công nghệ mới mà là nền tảng để ngành hàng hóa hàng không chuyển từ cách quản lý dựa trên chứng từ sang quản lý dựa trên dữ liệu.
Theo ông David Wee, ONE Record được xây dựng trên ba nền tảng cốt lõi gồm mô hình dữ liệu thống nhất, hệ thống giao diện lập trình ứng dụng cùng cơ chế bảo mật và bộ quy trình nghiệp vụ được chuẩn hóa. Trong đó, mô hình dữ liệu thống nhất đóng vai trò như một “từ điển dữ liệu” chung của ngành, giúp các hãng hàng không, doanh nghiệp logistics, đơn vị phục vụ mặt đất và các đối tác cùng sử dụng một chuẩn dữ liệu thống nhất thay vì mỗi bên xây dựng một cấu trúc riêng.
Bên cạnh đó, ONE Record áp dụng các giao thức bảo mật chuẩn của cũng là những tiêu chuẩn đang được sử dụng rộng rãi trên các cổng thông tin của cơ quan chính phủ và hệ thống ngân hàng. Điều này có nghĩa là chỉ những tổ chức được cấp quyền mới có thể truy cập dữ liệu.
Ví dụ, nếu doanh nghiệp giao nhận muốn lấy dữ liệu từ hãng hàng không, doanh nghiệp đó phải được hãng hàng không cấp quyền truy cập. Ngược lại, nếu hãng hàng không muốn khai thác dữ liệu từ đơn vị phục vụ mặt đất, họ cũng phải được đơn vị đó cho phép. Quyền sở hữu dữ liệu luôn thuộc về đơn vị tạo ra dữ liệu. Chủ sở hữu có toàn quyền quyết định cập nhật, chỉnh sửa hoặc chia sẻ thông tin cho bất kỳ đối tác nào.
Ngoài ra, ONE Record sử dụng giao thức mã hóa để bảo vệ dữ liệu trong quá trình truyền tải giữa các hệ thống, giúp ngăn chặn nguy cơ bị nghe lén hoặc đánh cắp dữ liệu. Theo IATA, điểm khác biệt lớn nhất của ONE Record là thay đổi cách thức trao đổi thông tin trong chuỗi logistics. Nếu trước đây mỗi lần cập nhật đều phải gửi một bản tin hoặc một bộ chứng từ mới, thì với ONE Record, toàn bộ dữ liệu của một lô hàng được quản lý trên một hồ sơ số duy nhất và được cập nhật theo thời gian thực.
Cách tiếp cận này giúp giảm tình trạng trùng lặp dữ liệu, hạn chế sai sót trong quá trình truyền thông tin, đồng thời nâng cao khả năng phối hợp giữa các hãng hàng không, doanh nghiệp logistics, đơn vị phục vụ mặt đất và cơ quan quản lý.
Theo các chuyên gia, khi thương mại điện tử, logistics lạnh và vận chuyển hàng hóa giá trị cao tiếp tục tăng trưởng, việc áp dụng các tiêu chuẩn dữ liệu quốc tế như ONE Record sẽ trở thành xu hướng tất yếu của ngành hàng hóa hàng không. Đối với Việt Nam, đây không chỉ là câu chuyện về chuyển đổi số mà còn là bước chuẩn bị để tham gia sâu hơn vào chuỗi logistics toàn cầu.
